ਨਬੋ ਕੁਮਾਰ ਮੈਤੀ ਦੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਬਤਖਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਾਫ਼ ਖੰਭ, ਗੰਦੇ ਖੰਭ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਖੰਭ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਤੇ ਬਣਾਵਟਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਹੀ ਖੰਭ ਖਿੰਡੇ ਪਏ ਹਨ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਖਿੜਕੀ ਥਾਣੀਂ ਆ ਰਹੀ ਰੁਮਕਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ਼ ਖੰਭ ਥੋੜ੍ਹੇ ਉੱਡਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਫਿਰਕੀ ਵਾਂਗਰ ਘੁੰਮੀ, ਭੁੰਜੇ ਆਣ ਡਿੱਗੇ।
ਅਸੀਂ ਉਲੂਬੇਰੀਆ ਵਿਖੇ ਪੈਂਦੇ ਨਬੋ ਕੁਮਾਰ ਬਾਬੂ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਮੰਜਲਾ ਘਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਅੰਦਰ ਕੈਂਚੀਆਂ ਚੱਲਣ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਟਰ ਚੱਲਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੈਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੀ ਸ਼ਟਲ (ਚਿੜੀ) ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਬਤਖ਼ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਖੰਭ, ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਅੱਧ-ਗੋਲ਼ਾਕਾਰ ਕਾਰਕ (ਅਧਾਰ), ਨਾਈਲੋਨ ਤੇ ਸੂਤ ਦੇ ਰਲ਼ਵੇਂ ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਗੂੰਦ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਟਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ," ਨਬੋ ਕੁਮਾਰ ਬਾਬੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਿਪਮੈਂਟ ਭੇਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੇਪ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਟਲ ਕੱਢਦੇ ਹਨ।
ਅਗਸਤ 2023 ਦਾ ਅਖ਼ੀਰਲਾ ਸੋਮਵਾਰ ਹੈ। ਧੁੱਪ ਖਿੜੀ ਹੈ ਪਰ ਹੁੰਮਸ ਵੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੇ 8 ਵੱਜੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਰ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸ਼ਟਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਤੇ ਜਿੱਤ ( 21-18; 21-16) ਦਵਾਉਣਗੀਆਂ ਤੇ ਭਾਰਤ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤੇਗਾ।
ਉਲੂਬੇਰੀਆ ਦੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਹਾਲ ਦੇ ਬੂਹੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਸਲੀਪਰ ਕਤਾਰਬੱਧ ਪਏ ਹਨ। ਨਬੋ ਕੁਮਾਰ ਬਾਬੂ ਮੈਰੂਨ ਰੰਗੀ ਪੂਰੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਸ਼ਰਟ ਅਤੇ ਪੈਂਟ ਪਹਿਨੀ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
"ਮੈਂ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰੇ, ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬਨੀਬਨ ਦੀ ਇੱਕ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਵਿਖੇ, ਬਤਖਾਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ਼ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਦੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ," 61 ਸਾਲਾ ਨਬੋ ਕੁਮਾਰ ਬਾਬੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ। ਹੱਥ 'ਚ ਫੜ੍ਹੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੈਂਚੀ ਨਾਲ਼, ਉਹ ਅਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਖੰਭਾਂ ਨੂੰ ਕੁਤਰਦੇ। ਕਾਰੀਗਰ ਸ਼ਟਲ ਨੂੰ 'ਗੇਂਦ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
"ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪੀਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲ਼ੀ ਜੇ. ਬੋਸ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਸੀ। ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਜੇ. ਬੋਸ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਖੋਲ੍ਹਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕਾਈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ,'' ਉਹ ਗੱਲ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
