ਫਾਹਮੀਦਾ ਬਾਨੋ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਆਕਾਰ ਦੀ ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਸ਼ਾਲ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਧਾਗਾ ਕੱਤਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ । ਇੱਕ ਚਾਂਗਤੰਗੀ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਉੱਨ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬੁਣਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖ਼ਾ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਕੰਮ ਹੈ, ਇਹਦਾ ਤੰਦ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 50 ਸਾਲਾ ਇਸ ਕਾਰੀਗਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਬਦਲੇ ਕਰੀਬ 1,000 ਰੁਪਏ ਕਮਾਈ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ, "ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਦਿਨ ਭਰ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹਾਂ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ 60 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਹੀ ਕਮਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।''
ਇਹ ਰਕਮ ਉਸ ਕੀਮਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕੋਈ 8,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ 1,00,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੀਮਤ ਹੱਥੀਂ ਕਢਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਪੈਟਰਨ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪਸ਼ਮੀਨਾ ਧਾਗੇ ਦੀ ਕਤਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ 'ਚੋਂ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਾਹਮੀਦਾ ਵਰਗੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਇਸ ਨਿਗੂਣੀ ਕਮਾਈ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੀ ਫਿਰਦੌਸਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਨ ਕਤਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ, "ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਰੂਫ਼ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਬੇਕਾਰ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿਣ।'' ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਭਰੇਟ ਦੋਵੇਂ ਧੀਆਂ ਸਪਿਨਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਹਲਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਨਾਲ਼ੇ ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਕਮਾਈ ਵੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸਪਿਨਿੰਗ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਫਿਰਦੌਸਾ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨ, ਨਾਦਰੂ (ਕਮਲ ਕਕੜੀ) ਅਤੇ ਸਪਿਨਿੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲ਼ਾ ਦਿੱਤਾ: "ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਔਰਤਾਂ ਕਮਲ ਕਕੜੀ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਜਿੰਨੇ ਸੂਖ਼ਮ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਕੱਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।''
