ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਫੌਜ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਂਚੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਸਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਬਾਇਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ (ਪੀਵੀਟੀਜੀ) ਨਾਲ਼ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਸਮੂਹ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਬਲ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ/ਕਬਾਇਲੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ (ਟੀਆਰਆਈ) ਵਿਖੇ ਆਦਿਮ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ ਲੇਖਣ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈ।
ਮਾਲ ਪਹਾੜੀਆ ਆਦਿਮ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ਼ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੇ 24 ਸਾਲਾ ਮਾਵਨੋ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਜਗਨਨਾਥ ਗਿਰਾਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ।" ਉਹ ਦੁਮਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਤੋ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਰਾਂਚੀ ਅਪੜੇ ਹਨ ਤੇ ਟੀਆਰਆਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਵਨੋ ਦਾ ਵਿਆਕਰਨ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
"ਸਾਡਾ ਵੀ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਛਪੇ," ਜਗਨਨਾਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਐੱਮਐੱਸਸੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਜਿਹੜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੇਰੇ ਹੈ ਉਹਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਝਾਰਖੰਡ ਸਟਾਫ਼ ਸਲੈਕਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਜੇਐੱਸਐੱਸਸੀ) ਦਾ ਸਿਲੇਬਸ ਖੋਰਠਾ, ਸੰਤਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।''
"ਜੇ ਇੰਝ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਅਲੋਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।'' ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਪਹਾੜੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਾਵਨੋ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ 4,000 ਤੋਂ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਵੇਖਣ (ਐੱਲਐੱਸਆਈ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਵਨੋ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਲਿਪੀ ਹੈ।
