ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകള് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഒരുപാട് തരത്തിലുള്ള ജോലികള് ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ള ദൃശ്യമായ ജോലി, അദൃശ്യരായ സ്ത്രീകള്, ഒരു ചിത്ര പ്രദര്ശനം എന്ന പ്രദര്ശനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ഈ പാനല്. ഈ ചിത്രങ്ങള് മുഴുവന് 1993 മുതല് 2002 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തില് വിവിധ ഇന്ത്യന് സംസ്ഥാനങ്ങളില് നിന്നും പി. സായ്നാഥ് എടുത്തതാണ്. നിരവധി വര്ഷങ്ങളോളം രാജ്യത്തിന്റെ മിക്കഭാഗത്തും പര്യടനം നടത്തിയ യഥാര്ത്ഥ പ്രദര്ശനത്തെ പാരി ഇവിടെ ക്രിയാത്മകമായി ഡിജിറ്റൈസ് ചെയ്തിരിക്കുന്നു.
ഇഷ്ടിക നിർമ്മാണം, കല്ക്കരി ഖനനം, കല്പ്പണി
അവര് നഗ്നപാദരാണെന്നു മാത്രമല്ല, അവരുടെ ശിരസ്സുകളിലുള്ളത് ചൂടുള്ള ഇഷ്ടികകളാണ്. പടികളിൽ നില്ക്കുന്നവര് ഇഷ്ടിക ചൂളകളില് പണിയെടുക്കാനായി ഒഡിഷയില്നിന്നും ആന്ധ്രപ്രദേശിലേക്ക് കുടിയേറിയവരാണ്. പുറത്ത് പൊള്ളിക്കുന്ന ചൂട് 49 ഡിഗ്രി സെല്ഷ്യസ് കഴിഞ്ഞു. ചൂളയുടെ പ്രദേശത്ത് ചൂട് കൂടുതലാണ്. സ്ത്രീകളാണ് അവിടെ കൂടുതലായും ജോലി ചെയ്യുന്നത്.
ഒരുദിവസത്തെ ജോലിയില് നിന്നും ഓരോ സ്ത്രീക്കും ലഭിക്കുന്നത് 10-12 രൂപയാണ്. കരാറുകാര് ഇത്തരത്തിലുള്ള മുഴുവന് കുടിയേറ്റക്കാരുടെയും കുടുംബങ്ങളെ ഒരു ‘മുന്കൂര്’ സമ്പ്രദായത്തിലൂടെ ഇവിടെത്തിക്കുന്നു. ഈ വായ്പകള് കുടിയേറ്റക്കാരെ കരാറുകാരുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു നിർത്തുന്നു. പലപ്പോഴും അവര് ബന്ധിത തൊഴിലാളികളായി (bonded labourers) മാറുന്നു. ഇവിടെത്തുന്ന 90 ശതമാനം ആളുകളും ഭൂരഹിതരോ പാര്ശ്വവത്കൃതരോ ആയ കര്ഷകരാണ്.
