ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁପ୍ରାଣିତ: ସାଲଭେଙ୍କ ମୁକ୍ତି ସଙ୍ଗୀତ

ଆତ୍ମାରାମ ସାଲଭେ (୧୯୫୩-୧୯୯୧) ଶାହିର ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ପ୍ରତିନିଧି ଥିଲେ, ସେ ୭୦ଦଶକରେ ପୁସ୍ତକ ମାଧ୍ୟମରେ ବାବାସାହେବଙ୍କ ମିଶନ ସହ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ଡକ୍ଟର ଆମ୍ବେଦକର ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତିର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଚାର କରିବା ଲାଗି ସାଲଭେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନକୁ ସମର୍ପି ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହପ୍ରଦ କବିତା ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧିରୁ ଲମ୍ବା ସମୟ ଧରି ଚାଲିଥିବା ନମନ୍ତର ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ରୂପ ଦେଇଥିଲା – ଏଥିରେ ମରାଠୱାଡ଼ା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ନାମକରଣ ଡକ୍ଟର ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଲାଗି ଦାବି କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକି ମରାଠାୱାଡ଼ା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାତିଗତ ସଂଘର୍ଷର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପରିଣତ କରିଥିଲା। ନିଜର ସ୍ୱର, ନିଜର ଶବ୍ଦ, ନିଜର ଶାହିରୀ ବଳରେ ସାଲଭେ ବିନା କୌଣସି ମାଧ୍ୟମରେ ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମରେ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ଜନଜାଗରଣର ମଶାଲ ଜାଳିଥିଲେ । ଆତ୍ମାରାମଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣିବା ଲାଗି ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ । ସେ କହୁଥିଲେ, ‘‘ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯିବ ମୁଁ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରବେଶ ପଥରେ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ନାମକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖିବି ।’’

ଶାହିର ଆତ୍ମାରାମ ସାଲଭେଙ୍କ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଶବ୍ଦ ଆଜି ବି ମରାଠୱାଡ଼ାର ଦଳିତ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଜାତିଗତ ନିର୍ଯାତନା ବିରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କ ସଂଘର୍ଷରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ କରିଥାଏ। ଆତ୍ମାରାମ ତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ କେତେମାତ୍ରାରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛନ୍ତି ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ବୀଡ଼ ଜିଲ୍ଲା ଫୁଲେ ପିଁପଲଗାଓଁ ଗ୍ରାମର ୨୭ ବର୍ଷୀୟ ଛାତ୍ର ସୁମିତ ସାଲଭେ କୁହନ୍ତି, ‘‘ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଲାଗି ଗୋଟିଏ ସାରା ରାତି ଏବଂ ସାରା ଦିନ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ ।’’ ସୁମିତ ଡକ୍ଟର ଆମ୍ବେଦକର ଏବଂ ଆତ୍ମାରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଜଣାଇ ଆତ୍ମାରାମଙ୍କର ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟୀ ଗୀତ ଗାଇବା ସହିତ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କୁ ଆମ୍ବେଦକରଙ୍କ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିବା ଏବଂ ପୁରୁଣା ପଦ୍ଧତି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଲାଗି ଆହ୍ଵାନ କରିଥାନ୍ତି । ସେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ଵାନ କରନ୍ତି, ‘‘କେତେଦିନ ଯାଏ ନିଜକୁ ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା କମ୍ବଳରେ ଘୋଡ଼େଇ ରଖିବ?’’ ଶାହିର ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇ ଦିଅନ୍ତି, ‘‘ସମ୍ବିଧାନକୁ ନିଜ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ରୂପରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ତୁମମାନଙ୍କ ତ୍ରାଣକର୍ତ୍ତା ଭୀମ ଗୋଲାମୀର ଶିକୁଳି ଖୋଲି ଦେଇଛନ୍ତି ।’’ ସୁମିତଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣନ୍ତୁ ।