આ પેનલ ગ્રામીણ મહિલાઓ દ્વારા કરવામાં આવતા વિવિધ કામોની વિશાળ શ્રેણી દર્શાવતા વિઝિબલ વર્ક, ઈનવિઝિબલ વુમન, ફોટો પ્રદર્શનનો એક ભાગ છે. આ તમામ ફોટોગ્રાફ્સ પી. સાંઈનાથ દ્વારા 1993 અને 2002 ની વચ્ચે ભારતના 10 રાજ્યોમાંથી લેવામાં આવ્યા હતા. ઘણા વર્ષો સુધી દેશના વિવિધ ભાગોમાં ફરી ચૂકેલ આ મૂળ પ્રદર્શનનું પારી (PARI) એ અહીં સર્જનાત્મક રીતે ડિજિટાઈઝેશન કરેલ છે.
લણતાં, વીણતાં, ચૂંટતાં, કરતાં એકઠાં જીવન
તેઓ સવારના 4:30 વાગ્યાના ઊઠી ગયા છે અને કલાક પછી છત્તીસગઢના સુરગુજા જંગલમાં તેંદુના પાન ચૂંટી રહ્યા છે. આ ક્ષણે રાજ્યભરમાં તેમના જેવા હજારો આદિવાસીઓ આ જ કામ કરી રહ્યા છે. બીડી બનાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા પાંદડા ચૂંટવા માટે આખાનેઆખા પરિવાર સાથે મળીને એક એકમ તરીકે કામ કરે છે.
દિવસ સારો ઉગ્યો હોય તો તેમનો 6 સભ્યોનો પરિવાર 90 રુપિયા સુધીની કમાણી કરી શકે છે. તેંદુની સિઝનના બે સારામાં સારા અઠવાડિયામાં તેઓ આગામી ત્રણ મહિના કરતા વધુ કમાણી કરી શકે છે. તેથી જ્યારે તે સિઝન ચાલતી હોય ત્યારે તેઓએ તેનો મહત્તમ ઉપયોગ કરી જ લેવો પડે. છ અઠવાડિયા પછી તેઓએ જીવન ટકાવી રાખવા માટે નવી વ્યૂહરચના ઘડવી પડશે. આ વિસ્તારમાં રહેતા લગભગ દરેક પરિવાર હાલ જંગલમાં છે. આદિવાસી અર્થવ્યવસ્થામાં તેંદુ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
