''ਜਦੋਂ ਡਲ (ਝੀਲ਼) ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੈਰਦੇ ਬਗ਼ੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗੀ!'' ਮੁਹੰਮਦ ਮਕਬੂਲ ਮੱਟੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਪਸਰ ਗਈ।
ਡਲ ਝੀਲ਼ ਦੇ ਮੋਤੀ ਮੁਹੱਲਾ ਖੁਰਦ ਇਲਾਕੇ ਦੇ 47 ਸਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 700 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਾਦੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਦਿਹਾੜੀ ਨਾਲ਼ੋਂ 200 ਰੁਪਏ ਵੱਧ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਮਸ਼ਰੂਫ਼ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਈਏ।''
ਡਲ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ 7.5 ਏਕੜ ਦੇ ਤੈਰਦੇ ਇਸ ਬਗ਼ੀਚੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਮੁਹੰਮਦ ਮਕਬੂਲ ਮੱਟੋ ਬੇੜੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਜਿਹਨੂੰ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਲ ਕੇ ਗਾਰਡਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਲਗਮ ਅਤੇ ਹਾਖ (ਕੋਲਾਰਡ ਗ੍ਰੀਨ/ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪੱਤਾਗੋਭੀ) ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਆਲ ਰੁੱਤੇ ਵੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ –11°C ਤੱਕ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੇੜੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਬਰਫ਼ ਤੋੜਦੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ''ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਪੈਸਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਪਰ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹਦੇ ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,'' ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲਿਆ ਡਲ ਦਾ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਹਾਊਸਬੋਟ, ਸ਼ਿਕਾਰਾ (ਬੇੜੀਆਂ) ਦੀ ਸਵਾਰੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਮੈਂਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਦੇ ਚਾਰ ਚਿਨਾਰ ਦੀਪ ਅਤੇ ਝੀਲ਼ ਦੇ ਕੰਢੇ-ਕੰਢੇ ਬਣੇ ਮੁਗ਼ਲ-ਦੌਰ ਦੇ ਬਾਗ਼-ਬਗ਼ੀਚਿਆਂ ਲਈ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਵਿਖੇ ਆਉਂਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਖਿੱਚਪਾਊ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਝੀਲ਼ ਦੇ ਐਨ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਜਿਹੇ ਕਰਕੇ ਤੈਰਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਤੈਰਦੇ ਬਾਗ਼-ਬਗ਼ੀਚੇ ਹਨ ਜੋ 21 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਕੁਦਰਤੀ ਗਿੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨ (ਵੈੱਟਲੈਂਡ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਤੈਰਦੇ ਬਾਗ਼-ਬਗ਼ੀਚੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਰਾਧ ਅਤੇ ਡੇਂਬ । ਰਾਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥੀਂ ਉਣਿਆ ਇੱਕ ਤੈਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬਗ਼ੀਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਦੀਨਾਂ (ਤੰਤੂਆਂ) ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਉਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਪੇਚ (ਟਾਇਫ਼ਾ ਅੰਗੁਸਤਾਤਾ) ਅਤੇ ਨਾਰਗਾਸਾ (ਫ੍ਰਾਗਮਾਈਟਸ ਆਸਟ੍ਰਾਲਿਸ)। ਬੁਣੀ ਹੋਈ ਚਟਾਈਨੁਮਾ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਅਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਵਾਸਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਝੀਲ਼ ਕੰਢੇ ਇਹਨੂੰ 3-4 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਚਟਾਈ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬੀਜਣ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਰਾਧ ਨੂੰ ਝੀਲ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਡੇਂਬ ਇੱਕ ਦਲਦਲ ਹੈ ਜੋ ਝੀਲ਼ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਤੈਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।
