ਵਿਲ਼ਕਦੀ ਅਵਾਮ, ਮਰਦੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਦੇਵਤਾ

ਕੀ ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਯਤੀਮ ਨੇ?

1. ਕੈਲੰਡਰ ਦੇਖੋ
ਅਗਸਤ ਆਉਂਦਾ ਏ ਬੀਤ ਜਾਂਦਾ ਏ
ਜੋ ਨਹੀਂ ਬਿਤਾ ਪਾਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨੇ
ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦਾ ਐ ਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਏ
ਨੱਕ ਅੰਦਰ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਵੜ੍ਹਨ ਦਿੰਦਾ
ਸਾਹ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ

ਕਈਆਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਸੁਪਨਾ
ਕਈਆਂ ਦੇ ਗਲ਼ੇ ਦੀ ਹੱਡੀ ਹੈ
ਮੇਰੇ ਗੋਰਖਪੁਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦਾ
ਲਾਲ ਹੈ
ਕਈਆਂ ਲਈ ਅਗਸਤ, ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ

2. ਪਰ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਡਰ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ
ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਝੂਠ ਬੋਲਿਐ ਸਭ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ
ਹਸਪਤਾਲਾਂ 'ਚ ਜੀਵਨ-ਦੇਊ ਹਵਾ ਦਾ ਨਾ ਮਿਲ਼ਣਾ
ਇੱਕ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਸੀ
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਆਕਸੀਜਨ ਸੀ
ਕਿ ਹਰ ਗਲੀਏ ਹਰ ਨੁੱਕੜ 'ਤੇ
ਆਕਸੀਜਨ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ ਛੱਡਦੀ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਗਊ ਮਾਤਾ
ਇੰਨਾ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਆਕਸੀਜਨ ਕਿ ਨਾਂਅ ਲੈਂਦੇ ਹੀ
ਸਾਹ ਘੁੱਟਣ ਲੱਗਦੈ

3. ਇਹ ਕੀਹਦੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਜੋ ਯਤੀਮ ਪਏ ਜਾਪਦੇ ਨੇ
ਇਹ ਕੀਹਦੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੱਛਰ ਕੱਟ ਜਾਂਦਾ ਏ
ਇਹ ਕੀਹਦੇ ਬੱਚੇ ਨੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਬੰਸਰੀ ਨਹੀਂ
ਕੌਣ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ
ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਇਹ ਲੋਕ...
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੂਜੀ ਦੁਨੀਆ
ਦੀਆਂ ਝਾਂਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ
ਅਵਤਾਰ ਨੀਂ ਲੈਂਦੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਬੱਸ ਜੰਮ ਪੈਂਦੇ ਨੇ
ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਚਾਹੀਦੀ ਏ!
ਚਾਹੀਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾ ਬੈੱਡ ਵੀ!
ਕਮਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਆ!

4. ਗੋਰਖ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੁਣ ਫਟੀ ਕਿ ਫਟੀ
ਕਬੀਰ ਸ਼ੌਕ ਨਾਚ 'ਚ ਰੁਝੇ ਨੇ
ਲਪਟਾਂ 'ਚ ਪਏ ਮੱਚਦੇ ਨੇ ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ
ਜਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਵੈਣ ਪਾਉਣੇ ਸਨ
ਉਹਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੰਦ ਏ
ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਹੰਤ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਏ
ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰੀਕਰਨ
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬਲ਼ੀ ਪਿਆ ਮੰਗਦੈ

ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ

ਆਰਿਆਵ੍ਰਤ: ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੁਕਤਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਕਾਲਖੰਡਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ/ਸਭਿਆਚਾਰ, ਰਮਾਇਣ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼, ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਂਵੀਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਰਿਆਵ੍ਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਕੋਲਮ: ਤਮਿਲ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਬਰੀਕ ਪੀਹੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਪੇਸਟ ਨਾਲ਼ ਬਣੀ ਸਿੱਧੀ ਜਾਂ ਘੁਮਾਅਦਾਰ ਰੇਖਾ/ਸੀਮਾ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਦਹੀਂ-ਹਾਂਡੀ: ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਹੀਂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜਨਮ-ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਭਰ ਕੇ, ਇੱਕ ਤੈਅ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਲਮਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ-ਕੁੜੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹਾਂ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਭੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਕੰਸ: ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਮਾ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ, ਜਿਹਨੇ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ

ਗੋਰਖ: 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ 'ਨਾਥ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ' ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਯੋਗੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ''ਗੋਰਖ ਬਾਣੀ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ

ਰਾਪਤੀ: ਪੂਰਬੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ, ਜਿਹਦੇ ਕੰਢੇ ਗੋਰਖਪੁਰ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ

ਕਬੀਰ: 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਰਹਿਸਵਾਦੀ, ਸੰਤ ਕਵੀ

ਇਸ ਕਵਿਤਾ-ਸਟੋਰੀ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਸਮਿਤਾ ਖਟੋਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੁਕਰੀਆ।

ਤਰਜਮਾ: ਕਮਲਜੀਤ ਕੌਰ