ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਮੈਂ ਵਰਸੋਵਾ ਘਾਟ ਦੀ ਖਾੜੀ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਰਾਮ ਜੀ ਭਾਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕ ਰਹੇ ਹਨ। ''ਟਾਈਮ ਪਾਸ,'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ''ਇਹਨੂੰ ਮੈਂ ਘਰ ਲੈ ਜਾਊਂਗਾ ਅਤੇ ਖਾਊਂਗਾ,'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟੇਂਗੜਾ (ਕੈਟਫ਼ਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ) ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਮੱਛੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੋਰਨਾਂ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਲ਼ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਹਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਤੀ ਰਾਤੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਫ਼ਸੀ, ਉਲਟਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਕਚਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਫਸ ਗਿਆ।
''ਅੱਜ ਦੀ ਤਰੀਕ ਵਿੱਚ ਖਾੜੀ ਵਿਖੇ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨਾ ਖ਼ਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਵਾੜਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ,'' ਭਗਵਾਨ ਨਾਮਦੇਵ ਭਾਣਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ 70 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉੱਤਰੀ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਕੇ-ਵੈਸਟ ਵਾਰਡ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਵਰਸੋਵਾ ਕੋਲੀਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਅਸੀਂ ਜਦੋਂ ਛੋਟੇ ਸਾਂ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਤਟ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਾ ਸੁੱਟਦੇ ਤਾਂ ਸੌਖ਼ਿਆ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸੋ... ਪਾਣੀ ਇੰਨਾ ਕੁ ਸਾਫ਼ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।''
ਜੋ ਮੱਛੀਆਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਫੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਾਲ਼ ਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁੱਟ ਕੇ ਫੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਸਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਕਸਰ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਨੂੰਹ, 48 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਿਯਾ ਭਾਨਜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ,''ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਵੱਡੀਆਂ ਪੌਮਫ੍ਰੇਟ ਮੱਛੀਆਂ ਲੱਗ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸਾਡੇ ਕਾਰੋਬਾਰ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ।'' ਉਹ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਉਂ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਸੋਵਾ ਕੋਲੀਵਾੜਾ ਦੇ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ-ਕੋਲੀਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੇ 1,072 ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ 4,943 ਲੋਕ ਇਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ (2010 ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ) ਅਤੇ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਾਰ-ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੱਧਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਤੱਕ ਨੂੰ ਇਹਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ- ਦੋਵੇਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਰਸੋਵਾ ਦੇ ਤਟਾਂ ਤੱਕ ਲਿਆਉਣ ਵਿੱ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
