''ਸ਼ਾਲੇਤ ਜਾਇਚੈ... ਸ਼ਾਲੇਤ... ਵੈਭਵ... ਵੈਭਵ... ਸ਼ਾਲੇਤ... (ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ... ਸਕੂਲ...)''
ਪ੍ਰਤੀਕ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸਹਿਪਾਠੀ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸਹਿਪਾਠੀ ਬੱਚਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਕ ਆਪਣੇ ਕੱਚੇ ਘਰ ਦੇ ਦਲਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਟਹਿਕਦੇ ਅਤੇ ਖੇਡਦੇ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। 13 ਸਾਲਾ ਇਹ ਲੜਕਾ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਤੀਕਰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ਼ ਢੋਅ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਕਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਬਿਟਰ ਬਿਟਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਘੂਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਦੁਨੀਆ ਜੋ ਪਿਛਲੇ 11 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਇਸ ਵਿਹੜੇ ਇਸ ਕੱਚੇ ਢਾਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਿਕਲ਼ੀ ਹੋਵੇ।
ਰਾਸ਼ਿਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਖੇਡਦੇ। ''ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਕਿ ਉਹ ਬੋਲ ਕੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,'' ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ਾਰਦਾ ਰਾਉਤ (32 ਸਾਲਾ) ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਂਪ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ। 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਾਲੇ 8 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਅੰਦਰ ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤਸ਼ਖ਼ੀਸ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਰੋਗ ਸੋਲਾਪੁਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਸਰਵੋਪਚਾਰ ਰੁਗਣਾਲਯ ਵਿਖੇ ਫੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਹਸਪਤਾਲ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਰਜਤ ਤਾਲੁਕਾ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਚੇਤੇ ਕਰਦੀ ਹਨ,''ਉਹ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਈ (ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਾਂ) ਕਹਿ ਕੇ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਗ਼ੁਸਲ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਆਪੇ ਨਹਾ ਵੀ ਲੈਂਦਾ। ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਲਈ ਸਕੂਲ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਕੁਝ ਅੱਖਰ ਸਿੱਖੇ ਹਨ ਜੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੇ ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਕਰਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ!''
ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਅਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਤੀਕ 6 ਸਾਲ ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 25 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਬੌਧਿਕ ਅਪੰਗਤਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰੋ-ਘਰੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
