“ਦੋ ਜਮ੍ਹਾਂ ਦੋ ਕਿੰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਪ੍ਰਤੀਕ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਜੋੜ ਕਿਵੇਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ?”
ਪ੍ਰਤੀਕ ਰਾਉਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਮੋਹਨ ਤਾਲੇਕਰ, ਇੱਕ ਸਲੇਟ ਤੇ ਲਿਖ਼ੇ ਨੰਬਰਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਇਸ 14 ਸਾਲਾ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਯਾਦ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਸਲੇਟ ਵੱਲ ਇੱਕਟਕ ਵੇਖੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਛਾਣ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਭਰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ।
ਅੱਜ 15 ਜੂਨ 2022 ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਸਕੂਲ, ਗਿਆਨਪ੍ਰਬੋਧਨ ਮਤੀਮੰਦ ਨਿਵਾਸੀ ਵਿਦਿਆਲਾ, ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਲਾ ਤਾਲੁਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਬਾਅਦ ਵਾਪਿਸ ਆਇਆ ਹੈ। ਦੋ ਸਾਲ ਬੜਾ ਲੰਬਾ ਵਕਫ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
“ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੂੰ ਨੰਬਰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਜੋੜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਲਿਖ ਲੈਂਦਾ ਸੀ,” ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। “ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿਖਾਉਣਾ ਪਏਗਾ।”
ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟਰ ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ’ਚ ਰਾਸ਼ਿਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ ਗਈ ਸਨ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ 13 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਕੁਝ ਅੱਖਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਵੀ ਲਿਖ਼ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਦਸੰਬਰ 2020 ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਲਿਖ਼ਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਉਸਨੇ ਨੰਬਰਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ-ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਵੱਧਣਾ ਸੀ, ਕੋਵਿਡ-19 ਆਣ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਹ 6-18 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਉਹਨਾਂ 25 ਬੌਧਿਕ ਰੂਪ ’ਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਵਾਪਿਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ 2 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬੰਦ ਰਿਹਾ ਸੀ।
