ਰਮਾ ਲਈ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਾਂਗਰ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਕਰੀਬ 4:30 ਵਜੇ ਉੱਠੀ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ, ਕੱਪੜੇ ਧੋਤੇ, ਘਰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਬਹਿ ਕੇ ਕਾਂਜੀ ਖਾਧੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਕੰਮ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ਼ ਗਈ। ਉਹ ਡਿੰਡੀਗੁਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਵੇਦਾਸਾਂਦਰ ਤਾਲੁਕਾ ਵਿਖੇ ਨਚੀ ਅਪੈਰਲ (ਕੱਪੜਾ ਫੈਕਟਰੀ) ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੋਈ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ 27 ਸਾਲਾ ਰਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਥਣਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਛੱਡਿਆ, ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਣਸੀ ਸੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਜਿੱਤ ਗਈਆਂ ਸਨ।
''ਸੱਚ ਦੱਸਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਅਸੰਭਵ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਕਰ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਵੇ,'' ਰਮਾ, ਈਸਟਮੈਨ ਐਕਸਪੋਰਟ ਗਲੋਬਲ ਕਲੋਥਿੰਗ (ਤਿਰੁਪੁਰ ਅਧਾਰਤ ਨਚੀ ਅਪੈਰਲ ਦੀ ਮੂਲ਼ ਕੰਪਨੀ) ਅਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਐਂਡ ਕਾਮਨ ਲੇਬਰ ਯੂਨੀਅਨ (TTCU/ਟੀਟੀਸੀਯੂ) ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਡਿੰਡੀਗੁਲ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਸੀ ਕਿ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਡਿੰਡੀਗੁਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਈਸਟਮੈਨ ਐਕਸਪੋਰਟਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਤ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਤ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਟੀਟੀਸੀਯੂ/TTCU-ਈਸਟਮੈਨ ਐਕਸਪੋਰਟ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਹਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ (ਬਹੁ-ਕੌਮੀ) ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਬਰਾਂਡ, H&M ਵੱਲੋਂ 'ਇਨਫੋਰਸੇਬਲ ਬਰਾਂਡ ਐਗਰੀਮੈਂਟ' (ਲਾਗੂ ਕਰਨਯੋਗ ਬਰਾਂਡ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ) ਜਾਂ ਈਬੀਏ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਈਸਟਮੈਨ ਐਕਸਪੋਰਟ ਦੀ ਨਚੀ ਅਪੈਰਲ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਕੱਪੜਾ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਲਈ ਕੱਪੜੇ (ਕੱਪੜੇ ਸਿਊਣ) ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। H&M ਦੁਆਰਾ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿਖੇ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਤ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਹੱਥ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਦੂਜਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਹੈ।
ਰਮਾ, ਜੋ ਕੱਪੜਾ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ-TTCU ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਚੀ ਅਪੈਰਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹਨ। ''ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਫੈਕਟਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਦਾਰਾ ਅਤੇ ਬਰਾਂਡ (H&M) ਦਲਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਗੇ,'' ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ। ''ਕੁਝ ਗ਼ਲਤ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਸਹੀ ਕਦਮ ਪੁੱਟਿਆ ਹੈ।'' H&M ਦਾ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪਹਿਲਾ EBA ਹੈ। ਇਹ ਕਨੂੰਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਤਹਿਤ ਜੇਕਰ ਸਪਲਾਈ ਕਰਤਾ TTCU ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ H&M, ਈਸਟਮੈਨ ਐਕਸਪੋਰਟਸ 'ਤੇ ਜ਼ੁਰਮਾਨਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਪਾਬੰਦ ਹੈ।
ਪਰ ਈਸਟਮੈਨ ਵੀ ਨਚੀ ਅਪੈਰਲ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ 20 ਸਾਲਾ ਦਲਿਤ ਕੱਪੜਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਯਾਸ਼੍ਰੀ ਕਤੀਰਾਵੇਲ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਹੋਣ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਟੇਬਲ 'ਤੇ ਆਉਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਇਆ। ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਯਾਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਫ਼ੈਕਟਰੀ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਜਿਣਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲਣੇ ਪਏ ਸਨ। ਇਹ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਨਾਲ਼ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ 'ਤੇ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਯਾਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਕਤਲ ਨੇ ਗਾਰਮੈਂਟ ਫੈਕਟਰੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੂਲ਼ ਕੰਪਨੀ, ਈਸਟਮੈਨ ਐਕਸਪੋਰਟ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬਰਾਮਦ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ H&M, Gap ਅਤੇ PVH ਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁ-ਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈਕਰਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਜਯਾਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਿਆ ਦਵਾਉਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਲਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ-ਵਿਆਪੀ ਗੱਠਜੋੜ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਬਰਾਂਡ ''ਈਸਟਮੈਨ ਐਕਸਪੋਰਟਸ ਦੀਆਂ ਕਤੀਰਾਵੇਲ ਪਰਿਵਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇ।''
