ਜਦੋਂ ਜੰਮਣ-ਪੀੜ੍ਹਾਂ ਛੁੱਟੀਆਂ, ਤਾਂ 23 ਸਾਲਾ ਰਾਣੋ ਸਿੰਘ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਸੱਸ ਛੋਹਲੇ ਕਦਮੀਂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲੇ। ਪਹੁੰ ਫੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਕਰੀਬ 5 ਵੱਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਾਲਾ, ਬਿਖੜਾ ਰਾਹ, ਜਿਹਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਸੱਦੀ ਗਈ ਗੱਡੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਿਵਲੀ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਰਾਣੀਖੇਤ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੋਲੀ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਠਾਕੁਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਹਾੜੀ ਰਸਤਿਓਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਚਾਰੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡੋਲੀ ਉਹਨੂੰ (ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤ) ਸੜਕ ਤੱਕ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉੱਥੇ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਗੱਡੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਸਵੇਰ ਕੋਈ ਡੋਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਦਲ ਤੁਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਰਾਣੋ ਅਜੇ ਅੱਧਵਾਟੇ ਹੀ ਪੁੱਜੀ ਸੀ। "ਅਸੀਂ ਬਾਮੁਸ਼ਕਲ ਅੱਧਾ ਪੈਂਡਾ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰ ਪਾਏ ਸਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ (ਪੀੜ੍ਹ ਨਾਲ਼) ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਸਕਾਂਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਰਨਾ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭੁੰਜੇ ਬਹਿ ਗਈ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਸਮਝ ਗਏ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਨੇੜਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਚੀ 10 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਦਰ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਅਤੇ ਚਾਚੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।" (ਰਾਣੋ ਦੇ ਪਤੀ 34 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਹਾਇਕ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨੇ 8,000 ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਤਿੰਨ ਬਾਲਗਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਮਾਈ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਵਸੀਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ (ਪਤੀ) ਨਾਂਅ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ।)
"ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ (ਜਗਤ) ਇਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਹਾਲੇ ਵੀ ਤੁਰ ਰਹੇ ਸਾਂ," ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਘਿਰੇ ਭੀੜੇ ਪਹਾੜੀ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਦਰਦਭਰੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ। "ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲੂ-ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਬੱਚਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ।"
ਫਰਵਰੀ 2020 ਦੀ ਉਸ ਸਵੇਰ, ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਹਦੇ ਫੌਰਨ ਬਾਦ, ਰਾਣੋ ਪੈਦਲ ਤੁਰ ਕੇ ਘਰ ਪਰਤੀ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਸ, 58 ਸਾਲਾ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਸਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।
