ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬੁੰਦੀਵਾਲ ਆਪਣੀ ਪਾਨਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਾਨ ਦੀਆਂ ਇਹ ਵੇਲਾਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਲੂਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਤੇ ਓਨੇ ਹੀ ਸੰਘਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਖੰਭੇ ਗੱਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਲ਼ ਹੀ ਲੂਹ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲ਼ੀ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਜਾਲ਼ ਵੀ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਆਦ ਲਈ ਖਾਧੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੱਤੇ ਦੀ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਪਾਨ ਖਾਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ੌਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ 'ਤੇ ਚੂਨਾ ਅਤੇ ਕੱਥਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ, ਸੌਂਫ, ਸੁਪਾਰੀ, ਗੁਲਕੰਦ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਪਾਣ ਨੂੰ ਰਸਾ, ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
11,956 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਕੁਕਦੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਬੜੇ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਦੋਂ ਤੋਂ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤੰਬੋਲੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਜੋ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਓਬੀਸੀ (ਹੋਰ ਪੱਛੜੇ ਵਰਗ) ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜੋ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ 60ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਾਨਵਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਰ ਬੁੰਦੀਵਾਲ ਦੇ 0.2 ਏਕੜ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਈ 2023 'ਚ ਆਏ ਚੱਕਰਵਾਤੀ ਤੂਫ਼ਾਨ ਬਿਪਰਜੋਏ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ 'ਚ ਚੰਗੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ। "ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕੋਈ ਬੀਮਾ ਕਵਰ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੱਕਰਵਾਤ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ," ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ (ਐੱਨ.ਏ.ਆਈ.ਐੱਸ.) ਦੇ ਤਹਿਤ ਕਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਮੌਸਮ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
