ನಾವು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಪಾಲ್ ಅವರು ಒದ್ದೆಯಾದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕೇಯ ದೇವರ ಮುಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಅನುಭವಿ ಕೈಗಳಿಂದ ಆ ಮುಖಕ್ಕೆ ರೂಪವೊಂದನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಬಣ್ಣದ ಕುಂಚ ಮತ್ತು ಚಿಯಾರಿ ಎಂಬ ಬಿದಿರಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೈಯಿಂದ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡುವ ಕೆತ್ತನೆಯ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ಅಲ್ಲೇ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಕ್ಶಾಪ್ನಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲ್ ಪಾಲ್ ಅವರು ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆಗೆ ಚರ್ಮದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡುವ ಟವೆಲ್ ತರಹದ ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಅಂಟಿಸಲು ಅಂಟೊಂದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೋಪಾಲ್ ಅವರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗಿರುವ 120 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ನಾಡಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷ್ಣನಗರದವರು. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷರು ಒಂದೇ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ವರ್ಕ್ಶಾಪ್ ಮಾಲೀಕರು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಅದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ತುಂಬಾ ಬೇಡಿಕೆಯಿರುವ ಸೀಸನ್ಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಳ ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಈ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕುಮೋರ್ತುಲಿಗೆ ಸುಮಾರು 300 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೃಷ್ಣನಗರದಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕುಂಬಾರರು ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಅವರು ಬಾಗ್ಬಜಾರ್ ಘಾಟ್ಗೆ ಸಮೀಪವೇ ಕೆಲ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕುಮೋರ್ತುಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲೇ ಇರುವ ನದಿಯಿಂದ ಜೇಡಿಮಣ್ಣನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಜಮೀನ್ದಾರರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಕೂಡ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ದುರ್ಗಾಪೂಜಾ ಹಬ್ಬಕ್ಕಿಂತ ಕೆಲ ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಠಾಕುರ್ದಲಾನ್ಗಳಲ್ಲಿ (ಜಮೀನ್ದಾರರ ಮನೆಯ ಆವರಣದ ಒಳಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ) ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
