''ਹੁਣ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਇਸੇ ਨਾਲ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਨੇ," ਮੁਸਲਿਮ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਢੋਲਕ ਦੇ ਛੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਸਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਸਲਿਮ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ 12 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਆਲਹਾ ਅਤੇ ਊਦਲ ਦੀਆਂ ਵੀਰ-ਗਾਥਾਵਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ (ਕਈ ਵਾਰ ਊਦਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰੁਦਲ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਇਹ ਲੋਕ ਗਵੱਈਆ ਅਤੇ ਢੋਲਚੀ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸਮਸਤੀਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਘੁੰਮ-ਘੁੰਮ ਕੇ ਗਾਉਂਦੇ-ਵਜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੁਣਕਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੀਲਾਪਣ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਗਵੱਈਆ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰੈਲ-ਮਈ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢੋਲਕ ਦੀ ਥਾਪ 'ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀਰ-ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਦੋ ਘੰਟੇ ਸੋਹਲੇ ਸੁਣਾਉਣ ਬਦਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 10 ਕਿਲੋ ਅਨਾਜ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। "ਤਿੰਨਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਢੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲੱਗਦਾ ਏ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਮੈਂ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਨਾਂ," ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ 10 ਤੋਂ 15,000 ਰੁਪਏ ਕਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਆਲਹਾ-ਊਦਲ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੰਨੀ ਲੰਬੀ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧ ਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਨ ਵਾਲ਼ਾ ਸਰੋਤਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸੁਣੇਗਾ ਕੌਣ?" ਖਾਲਿਸਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ 60 ਸਾਲਾ ਲੋਕ-ਗਵੱਈਆ ਦੀ ਵੀਰ-ਗਾਥਾ ਦੀ ਮੰਗ 'ਚ ਹੁਣ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਖੁਦ ਆਲਹਾ-ਊਦਲ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।
ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਨਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਦੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਟ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 58,819 ਹੈ, ਪਰ ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੁਸਲਿਮ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "10-20 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ [ਆਲਹਾ-ਊਦਲ] ਗਵੱਈਆ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੋਵੇ।''
