કિરણ રસોઈ કરે છે, ઘરની સાફસફાઈ કરે છે અને ઘરનું સંચાલન કરે છે. તે બળતણ અને પાણી પણ એકઠું કરે છે અને તેને ઊંચકીને ઘરે લઈ જાય છે, ઉનાળો જેમ જેમ આગળ વધતો જાય છે તેમ તેમ આ અંતર પણ વધતું જાય છે.
માત્ર 11 વર્ષની ઉંમરે, તેની પાસે કોઈ વિકલ્પ નથી — તેના માતાપિતા દર વર્ષે બહાર સ્થળાંતર કરે છે અને બાંસવાડા જિલ્લામાં તેના ગામમાં (નામ જાહેર નથી કર્યું) ઘરે બીજું કોઈ નથી. તેનો 18 વર્ષનો ભાઈ વિકાસ (નામ બદલેલ છે) અહીં જ છે, પરંતુ તે ગમે ત્યારે સ્થળાંતર કરી શકે છે, જેવું કે તેણે ભૂતકાળમાં કર્યું છે. ત્રણથી 13 વર્ષની વયના તેમના અન્ય ત્રણ ભાઈ-બહેનો તેમના માતા-પિતા સાથે રહે છે, જેઓ ગુજરાતના વડોદરામાં બાંધકામ સ્થળો પર મજૂર તરીકે કામ કરે છે. તેઓ શાળામાં જઈ શકતા નથી, પણ કિરણને શાળાએ જવા મળે છે.
કિરણ (નામ બદલેલ છે) આ પત્રકારને પોતાની દિનચર્યા સમજાવતાં કહે છે, “હું સવારે થોડું ખાવાનું રાંધુ છું.” રસોડાનો વિસ્તાર એક ઓરડાના ઘરનો લગભગ અડધો ભાગ આવરી લે છે અને સૂર્યાસ્ત થયા પછી છત પરથી લટકતી એકલી હાથબત્તી પ્રકાશ પૂરો પાડે છે.
એક છેડે આગનો ચૂલો છે; વધારાનું લાકડું અને બળતણના જૂના વાસણ નજીકમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. શાકભાજી, મસાલા અને અન્ય વસ્તુઓ પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ અને કન્ટેનરમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે, જે કાં તો લાદી પર ગોઠવવામાં આવે છે કાં તો દિવાલો પર લટકાવવામાં આવે છે, એવી રીતે કે તેના નાના હાથ પણ ત્યાં સરળથી પહોંચી શકે. કિરણ કહે છે, “હું શાળાએથી આવ્યા પછી સાંજે રાત્રિભોજન પણ રાંધુ છું. ફિર મુરગી કો દેખના [પછી હું મરઘાંની સંભાળ રાખું છું] અને પછી અમે સૂઈ જઈએ છીએ.”
તેની શરમાળ અદામાં વર્ણવેલી વાર્તા સ્થાનિક લોકોમાં બિજલિયા અથવા દાવડા ખોરા તરીકે ઓળખાતા નજીકની તળેટીના જંગલોમાંથી બળતણનાં લાકડાં એકત્ર કરવા અને ઊંચકીને લાવવા જેવા અન્ય ઘણા ઘરગથ્થુ કામોની વાત સામેલ નથી. કિરણને જંગલમાં જવામાં લગભગ એક કલાક લાગે છે, લાકડાને કાપવા, એકત્રિત કરવા અને ઢગલામાં બાંધવા માટે વધુ એક કલાક લાગી શકે છે, અને કેટલાક કિલો લાકડા સાથે ઘરે પાછા ફરવામાં માટે વધુ એક કલાક લાગી શકે છે. આ લાકડાં ચોક્કસપણે ઊંચાં છે અને સંભવતઃ મધ્યમ બાંધાના બાળક કરતાં વધુ વજન ધરાવે છે.












