ലോക്ക്ഡൗൺ പാതയിലൂടെ ജാംലോയുടെ അവസാനത്തെ യാത്ര

ജാംലോയ്ക്ക് പന്ത്രണ്ട് വയസായിരുന്നു. ഫെബ്രുവരിയിലാണ് അവൾ തെലങ്കാനയിലെ മുളകുപാടങ്ങളിൽ പണിക്കുപോയത്. സഹതൊഴിലാളികൾക്കൊപ്പം എങ്ങനെയും വീടെത്താമെന്നുള്ള പ്രതീക്ഷയിൽ തുടർച്ചയായ മൂന്നു ദിവസത്തെ നടപ്പിനുശേഷം തളർന്ന് കഴിഞ്ഞ ഏപ്രിൽ 18-ന് അവൾ മരിച്ചുവീണു.

"കൂട്ടുകാർക്കും മറ്റു ഗ്രാമവാസികൾക്കുമൊപ്പമാണ് ഞങ്ങളെ അറിയിക്കാതെ അവൾ ഗ്രാമം വിട്ടുപോയത്. അടുത്തദിവസം മാത്രമാണ് അക്കാര്യം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നത്," അവളുടെ അമ്മ സുഖ്മതി മഡ്കം പറഞ്ഞു. ആദിവാസികളായ മുരിയ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ആ കുടുംബം. 

ഛത്തീസ്ഗഡിലെ ബസ്തർ മേഖലയിലെ ബീജാപ്പുർ ജില്ലയിലെ ആദേദ് ഗ്രാമത്തിലേയ്ക്കായിരുന്നു ആ പന്ത്രണ്ടുവയസുകാരിയുടെ തിരിച്ചുവരവ്. അവളും ഒപ്പം പതിനൊന്ന് തൊഴിലാളികൾ അടങ്ങിയ സംഘവും, അവരിൽ ചിലരെല്ലാം തെലങ്കാനയിലെ മുളുകു ജില്ലയിൽ കണ്ണെയ്ഗുഡം ഗ്രാമത്തിൽ പണിക്കു പോയ കുട്ടികളായിരുന്നു. (മേയ് ഏഴിന് റോഡിലൂടെ നടന്നുപോകുന്ന അത്തരമൊരു സംഘത്തിന്റെതാണ് കവർ ചിത്രമായി മുകളിൽ നല്കിയിരിക്കുന്നത്.) അവിടെ അവർ മുളക് പറിച്ചെടുക്കും, മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ചപോലെ ഒരു ദിവസത്തേയ്‌ക്ക്‌ ഇരുനൂറ് രൂപ അല്ലെങ്കിൽ ഇത്ര ചാക്ക് മുളക് എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു അവരുടെ കൂലി. (മുളകുപാടത്തെ കുട്ടികൾഎന്ന ലേഖനം കാണുക)

"ജാംലോ അവളുടെ കൂട്ടുകാർക്കും മറ്റ് ഗ്രാമക്കാർക്കൊപ്പവും ജോലി ചെയ്യാനാണ് പോയത്. എന്നാല്‍, ജോലിയില്ലാതായതോടെ അവർ തിരിച്ചുപോന്നു. പേരൂരു ഗ്രാമത്തിൽനിന്ന് (മുളുകു ജില്ല) പുറപ്പെടുമ്പോൾ അവൾ എന്നെ ഫോണ്‍ ചെയ്തിരുന്നു. ഗ്രാമവാസികൾ അവസാനം അവളുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് പറയാനാണ് വിളിച്ചത്," ജാംലോയുടെ അച്ഛൻ ആന്ദോറാം പറഞ്ഞു. ആദേദ് ഗ്രാമത്തിലെ മറ്റെല്ലാ ആദിവാസികളേയും പോലെ അയാളും സുഖ്മതിയും കാട്ടിൽനിന്നുള്ള ഉത്പന്നങ്ങൾ ശേഖരിച്ചും നെല്ലും മുതിരയും മറ്റ് വിളകളും ചെറിയ കൃഷിയിടങ്ങളിൽ കൃഷിയിറക്കിയും കാർഷികതൊഴിലാളികളായി എംജിഎൻആർഇജിഎ തൊഴിലിടങ്ങളിൽ പണിയെടുത്തുമാണ് ജീവിതം പുലർത്തുന്നത്. 

"രണ്ടുമാസം മുമ്പ് ജാംലോ തെലുങ്കാനയിൽ തൊഴിലാളിയായി പോയതാണ്. എന്നാൽ, ലോക്ക്ഡൗൺ വന്നതോടെ ജോലിയില്ലാതെയായി. തൊഴിലാളികളെല്ലാം അവരുടെ ഗ്രാമത്തിലേയ്ക്കു തിരിക്കാൻ തത്രപ്പെട്ടു. അവരുടെ ചെറിയ സമ്പാദ്യങ്ങളെല്ലാം ഇല്ലാതായിരുന്നു. അവർ തിരികെ പോകുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന് അവരെ ജോലിക്കെടുത്തിരുന്ന കരാറുകാരൻ നിർദ്ദേശിച്ചു," ബീജാപ്പുരിൽനിന്നുള്ള പത്രപ്രവർത്തകയായ പുഷ്പ ഉസേന്ദി-റോക്കഡെ പറഞ്ഞു. ഗോണ്ട് ആദിവാസി വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട അവർ ജഗദൽപ്പുരിലെ ഒരു പത്രത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടറാണ്.

ലോക്ക്ഡൗൺ സമയത്ത്‌ യാത്ര ചെയ്യാൻ മാർഗമൊന്നുമില്ലാതിരുന്നതിനാൽ തൊഴിലാളികളെല്ലാം വീടുകളിലേയ്ക്ക് തിരികെ നടക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. കണ്ണെയ്ഗുഡത്തുനിന്ന് ആദേദ് ഗ്രാമത്തിലേയ്ക്ക് 170-200 കിലോമീറ്ററായിരുന്നു അവർക്ക് താണ്ടേണ്ട ദൂരം. (വിവിധ വഴികൾക്ക് അനുസരിച്ച് ഈ ദൂരത്തിനു മാറ്റമുണ്ടായിരുന്നു) ഏപ്രില്‍ 16-നാണ് അവർ നടന്നുതുടങ്ങിയത്. പ്രധാന പാതകളെല്ലാം അടച്ചിരുന്നതിനാൽ അവർ കാട്ടുവഴികളാണ് തെരഞ്ഞെടുത്തത്. രാത്രിയിൽ അവർ ഗ്രാമങ്ങളിലും കാട്ടിലും മറ്റും അന്തിയുറങ്ങി. വളരെ മടുപ്പുളവാക്കുന്ന യാത്രയായിരുന്നു അത്; എന്നാൽ മൂന്നു ദിവസംകൊണ്ട് നൂറുകിലോമീറ്റർ പിന്നിടാൻ അവർക്കു കഴിഞ്ഞു. 

ഏപ്രിൽ 18-ന്, ഏകദേശം രാവിലെ ഒൻപതിന്, തൊഴിലാളികൾ തളർന്ന് അവരുടെ വീടുകളിലേയ്ക്ക് യാത്ര തുടരുമ്പോൾ, വീടിന് വെറും 60 കിലോമീറ്റർ അപ്പുറം, ജാംലോ മരിച്ചുവീണു. അവൾക്ക് വയറുവേദനയും തലവേദനയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും അവൾ വീണിരുന്നുവെന്നും എല്ല് ഒടിഞ്ഞിരുന്നുവെന്നുമൊക്കെ ഒട്ടേറെ റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ, ഔദ്യോഗികമായ മെഡിക്കൽ റിപ്പോർട്ടുകളൊന്നും ഞങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമായില്ല. 

"അവൾ ഒരു കൊച്ചുകുട്ടിയായിരുന്നു. മൂന്നുദിവസംകൊണ്ട്  അവൾ ഏറെദൂരം (ഏതാണ്ട് 140 കിലോമീറ്റർ) നടന്നപ്പോൾ കുഴഞ്ഞുവീണു. വീട്ടിലെത്താൻ ഏതാണ്ട് 55-60 കിലോമീറ്റർ  ദൂരം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ," ബീജാപ്പുരിലെ ചീഫ് ഹെൽത്ത് ആൻഡ് മെഡിക്കൽ ഓഫീസർ ഡോ. ബി.ആർ. പൂജാരി ഞങ്ങളോട് ഫോണിലൂടെ പറഞ്ഞു. "ക്ഷീണവും പേശികൾക്കുള്ള തളർച്ചയും മൂലമായിരിക്കാം അവൾ വീണുപോയത്. ഇക്കാര്യങ്ങൾ പോസ്റ്റ്‌മോർട്ടം റിപ്പോർട്ടിൽ വരില്ല. അവൾ വഴിയിൽ വീണുവെന്നും തലേന്ന് മുറിവേറ്റിരുന്നുവെന്നും മറ്റു തൊഴിലാളികൾ പറയുന്നുണ്ട്.'

രാവിലെ പതിനൊന്നുമണിയോടെയാണ് ഡോ. പൂജാരി അവളുടെ മരണവാർത്തയറിയുന്നത്. "ഞങ്ങൾ ആംബുലൻസ് അയച്ചുവെങ്കിലും അപ്പോഴേയ്ക്കും അവർ മൃതദേഹവുമായി അഞ്ചാറു കിലോമീറ്റർ നടന്നു കഴിഞ്ഞിരുന്നു," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "ബീജാപ്പുരിലെ ജില്ലാ ആശുപത്രിയിലേയ്ക്ക് ജാംലോയുടെ മൃതശരീരം എത്തിക്കുന്നതിനായി ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള (ഉസൂറിലെ) കമ്യൂണിറ്റി ആശുപത്രിയിൽ നിന്നാണ് ആംബുലൻസ് അയച്ചത്. സംഘത്തിലെ മറ്റ് 11 പേരെ കോവിഡ്-19 നിർദ്ദേശങ്ങളനുസരിച്ച് ക്വാറന്റൈനിലാക്കി," സംഭവത്തിനുശേഷം ഡോ. പൂജാരി മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞു.

ഇന്ത്യയിലെ വിദൂരമായ ആദിവാസി മേഖലകളെ കശക്കിയ ലോക്ക്ഡൗണിന്റെ ആഘാതം വളരെക്കുറച്ചുമാത്രമേ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളൂ. എന്നാൽ, ജാംലോ മഡ്കമിന്റെ കഥ മാധ്യമങ്ങളിലെല്ലാം നിരന്നു. 

ഗ്രാമത്തിലെ സ്‌കൂളിൽ ജാംലോ മൂന്നാം ക്ലാസ് വരെ പഠിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ, കുടുംബത്തിലെ നാലു കാളകളെ നോക്കാനായി (അതിലൊന്ന് ഈയിടെ ചത്തുപോയി) പഠനം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വന്നു. ഈ വീട്ടുകാർ കുറച്ചു കോഴികളെ വളർത്തുന്നുണ്ട്. 

ആദേദ് എന്ന അവളുടെ ഗ്രാമം ഛത്തീസ്ഗഡിന്റെ തലസ്ഥാനമായ റായ്‌പൂരിൽ നിന്നും 400 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. അവിടെ എത്തണമെങ്കിൽ ബീജാപ്പുരിൽനിന്നും 30 കിലോമീറ്റർ അകലയെുള്ള തോയ്‌നാർ ഗ്രാമത്തിലേയ്ക്കു പോകണം. അവിടെ വരെ നല്ല റോഡാണ്. അതിനുശേഷം പൊടിനിറഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ രണ്ട് അരുവികൾ കടന്നുവേണം ഗ്രാമത്തിലേയ്ക്കു പോകാൻ. 

പരിഭാഷ: ജോർഡി ജോർജ്