ലഡാക്കിലെ സാഗ ദവ ആഘോഷം

“ആഘോഷിക്കാൻ പറ്റിയ ഒരു ദിവസമാണ്. മനോഹരമായ കാലാവസ്ഥയും“, ലേ ജില്ലയിലെ റോഡ് നിർമ്മാണ സൈറ്റിലെ ദിവസക്കൂലിക്കാരനായ പേമ റിഞ്ചൻ പറഞ്ഞു.

തിബത്തൻ കലണ്ടറിലെ സാഗ ദവ എന്ന വിശേഷാഘോഷത്തെക്കുറിച്ചാണ് റിഞ്ചൻ പറയുന്നത്. ലഡാക്കിലെ ഹാൻ‌ലെ (ആൻ‌ലെ എന്നും വിളിക്കുന്നു) എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് 42 വയസ്സുള്ള റിഞ്ചൻ താമസിക്കുന്നത്. ലഡാക്ക്, സിക്കിം, അരുണാചൽ പ്രദേശ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബുദ്ധവിഭാഗക്കാരുടെ ആഘോഷമാണ് സാഗാ ദവ. തിബത്തൻ ഭാഷയിൽ, ‘സാഗ’ എന്നാൽ നാല് എന്ന അക്കമാണ്. ‘ദവ’ എന്നത് മാസവും. സാഗ ദവ എന്നാൽ ‘സത്കർമ്മത്തിന്റെ മാസം’ എന്നർത്ഥം. ഈ സമയത്ത് ചെയ്യുന്ന സത്ക്കർമ്മങ്ങൾക്ക് പലമടങ്ങ് പ്രതിഫലം കിട്ടുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.

“മുമ്പൊക്കെ ഓരോ കോളനികളും അവരവരുടെ പ്രദേശത്തായിരുന്നു ഇത് ആഘോഷിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇക്കൊല്ലം (2022) ആറ് കോളണികൾ ഒരുമിച്ച് ചേർന്നു” ഹാൻ‌ലെയിലെ ഇന്ത്യൻ ആസ്ട്രോണോമിക്കൽ ഒബ്സർവേറ്ററിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന നാഗാ കോളണിയിലെ 44 വയസ്സുള്ള സോണം ദോർജെ പറയുന്നു. കോവിഡ് 19 മഹാവ്യാധിമൂലം രണ്ടുവർഷമായി പരിമിതമായ രീതിയിൽ മാത്രം നടത്തിയിരുന്ന ഉത്സവം ഒരുമിച്ചാഘോഷിക്കാൻ ഇത്തവണ, പുംഗുക്, ഖൽദോ,നാഗ, ഷാദോ, ഭോക്, ജിഗ്സോമ എന്നീ കോളണികൾ മുന്നോട്ട് വന്നിരിക്കുന്നു. 1879 ആളുകൾ താമസിക്കുന്ന (2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം) ഹാൻ‌ലെ ഗ്രാമത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് അധികം ജനവാസമില്ലാത്ത ഈ നാല് കോളണികൾ.

ബുദ്ധമതക്കാരിലെ മഹായാനാവിഭാഗക്കാർ ആഘോഷിക്കുന്ന സാഗ ദവ (ശക ദവ എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു) തിബത്തൻ ചാന്ദ്രവർഷത്തിലെ നാലാമത്തെ മാസത്തിന്റെ 15-ആം ദിവസത്തിലാണ് വരുന്നത്. 2022-ൽ ഇത് ജൂൺ മാസത്തിലായിരുന്നു. ബുദ്ധനേയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനം, ബോധോദയം, മഹാനിർവ്വാണം എന്നിവയേയും അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന ഉത്സവമാണ് ഇത്.

ജനസംഖ്യയിൽ ഭൂരിഭാഗവും - ലഡാക്കിലെ ലേ ജില്ലയിലെ ഏകദേശം 66 ശതമാനവും – ബുദ്ധമതക്കാരാണ് (2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം). 2019 ഒക്ടോബറിലാണ് ലഡാക്ക് കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമായത്. ലഡാക്കിന്റെ കിഴക്കൻ, മധ്യ ഭാഗങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ അധികവും തിബത്തൻ വംശജരാണ്. ഈ പ്രദേശത്തെ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളിൽ ധാരാളം ഉത്സവങ്ങളും പതിവായി നടക്കാറുണ്ട്.

സാഗ ദവ ദിവസം തിബത്തൻ ബുദ്ധമതക്കാർ ബുദ്ധിവിഹാരങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും സന്ദർശിച്ചും, മന്ത്രങ്ങളുരുക്കഴിച്ചും, സാധുക്കൾക്ക് ദാനം ചെയ്തും ദിവസം ചിലവഴിക്കുന്നു.

ചംഗ്പാസിനെപ്പോലെയുള്ള ഹാൻ‌ലെ റിവർ വാലി ഇടയ-നാടോടി സമുദായങ്ങൾ - കിഴക്കൻ ലഡാക്കിലെ ബുദ്ധമതക്കാരാണ് ഇവർ - സാഗ ദവയ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകിവരുന്നു. ഈ ഉത്സവം കാണാൻ, 2022-ലെ വേനൽക്കാലത്ത് ഈ റിപ്പോർട്ടർ ഹാൻ‌ലെ റിവർ വാലിയിൽ പോയിരുന്നു. ലേയിലെ ജില്ലാതലസ്ഥാനത്തുനിന്ന് 270 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഈ സ്ഥലം. ഇന്ത്യാ-ചൈനാ അതിർത്തിക്കടുത്തുള്ള പ്രകൃതിമനോഹരവും ദുർഘടവുമായ പ്രദേശമാണ് ഹാൻ‌ലെ റിവർ വാലി. വിജനവും വിസ്തൃതവുമായ ഭൂപ്രദേശവും, ഒഴുകുന്ന പുഴകളും ഉത്തുംഗഗിരിശൃംഗങ്ങളുമാണ് നാലുചുറ്റിലും. ചാംഗ് താങ് വന്യജീവികേന്ദ്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ഈ സ്ഥലം.

ഉത്സവദിവസം രാവിലെ 8 മണി. ഹാൻ‌ലെ ഗ്രാമത്തിലെ തദ്ദേശ ബുദ്ധവിഹാരത്തിൽനിന്ന് ഘോഷയാത്ര തുടങ്ങാറായി. ഉത്സവാഘോഷക്കമ്മിറ്റിയുടെ തലവൻ ദോർജെയാണ് ബുദ്ധന്റെ വിഗ്രഹവും കൈയ്യിലേന്തി ഘോഷയാത്ര നയിക്കുന്നത്. 8.30 ആയതോടെ, ഗ്രാമത്തിൽനിന്നും പങ്കെടുക്കുന്ന കോളനികളിൽനിന്നുമുള്ള ഭക്തർ തിങ്ങിനിറഞ്ഞു. സ്ത്രീകൾ സുൽമ എന്ന നീളമുള്ള പരമ്പരാഗത ഗൌണുകളും, നേലേൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന തൊപ്പികളും ധരിച്ചിരുന്നു.

സോനം ദോർജെയും സുഹൃത്തുക്കളും മന്ദിരത്തിൽനിന്ന് ബുദ്ധവിഗ്രഹം പുറത്തെടുത്ത് മെറ്റഡോർ വാനിന്റെ മുകളിൽ വെച്ചു. ഉത്സവത്തിന്റെ പതാകകൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച വാഹനം വർണ്ണാഭമായ ഒരു തേരുപോലെ തോന്നിച്ചു. 50-ഓളം ആളുകളുമായി കാറുകളും വാനുകളും ഉൾപ്പെടുന്ന വാഹനവ്യൂഹം ഹാൻലെ ബുദ്ധവിഹാരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി. തിബത്തൻ ബുദ്ധിസത്തിലെ ദ്രുക്പ കഗ്യു മാർഗ്ഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട്, 17-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട വിഹാരമാണ് അത്.

ഹാൻലെ ബുദ്ധവിഹാരത്തിൽ ബുദ്ധഗുരുക്കന്മാർ അഥവാ, ലാമമാർ, ചുവന്ന് തൊപ്പിയും ധരിച്ച് വാഹനവ്യൂഹത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ നിന്നിരുന്നു. ഭക്തർ അകത്തേക്ക് കടന്നപ്പോൾ അവരുടെ ശബ്ദംകൊണ്ട് അവിടം മുഖരിതമായി. “ഉത്സവത്തിന് കൂടുതൽ ആളുകളെ ഞങ്ങൾ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്”, ഹാൻലെ സ്വദേശിയും 40-കളുടെ മധ്യത്തിൽ പ്രായവുമുള്ള പേമ ദോൽമ പറയുന്നു.

ഉത്സവം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. പെരുമ്പറകളുടെ മുഴക്കവും കുഴൽവാദ്യങ്ങളും ഉയർന്നപ്പോൾ, ഘോഷയാത്ര ആരംഭിച്ചുവെന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലായി. മഞ്ഞത്തുണികൊണ്ട് പതിഞ്ഞ ബുദ്ധകൃതികൾ ചിലർ കൈയ്യിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു.

ഘോഷയാത്ര കുത്തനെയുള്ള ഒരു ഇറക്കമിറങ്ങി. ലാമമായിരുന്നു അത് നയിച്ചിരുന്നത്. ബുദ്ധവിഹാരത്തിനകത്തുള്ള ശ്രീകോവിൽ അവർ വലംവെച്ചു. അനന്തരം, ലാമമാരും ഭക്തരുമായി ആ സംഘം രണ്ടായി വേർപിരിഞ്ഞ് രണ്ട് മറ്റഡോർ വാഹങ്ങളിൽ കയറികൂടി. ഇനി അവർ, ഖൽദോ, ഷാദോ, പുംഗുക്, ഭോക് എന്നീ കോളനികളിലൂടെ യാത്ര ചെയ്ത്, നാഗയിൽ എത്തിച്ചേരും.

ഖുൽദോയിൽ ഭക്തരെ ബണ്ണും, തണുത്ത പാനീയവും ഉപ്പിട്ട ചായയുമായി വരവേറ്റു. പുംഗുക്കിൽ, ലാമമാരും ഭക്തരും ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള കുന്നിനെ വലംവെച്ച്, തെളിഞ്ഞ നീല വിഹായസ്സിനുതാഴെ, അരുവികളുടെ കരയിലൂടെയും പുൽ‌മേടുകളിലൂടെയും നടക്കാൻ തുടങ്ങി.  

ഞങ്ങൾ നാഗയിലെത്തിയപ്പോൾ, ജിഗ്മേത് ദോഷാൽ എന്ന ലാമ ഞങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു. “എങ്ങിനെയുണ്ടായിരുന്നു ദിവസം? മനോഹരമല്ലേ? സത്ക്കർമ്മങ്ങളുടെ മാസം എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ വിശുദ്ധഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ പിന്നിലുള്ള തത്ത്വങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ നമ്മൾ ഇനിയും ഏറെ പഠിക്കേണ്ടതുണ്ട്”. 

പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്