ನೂಲಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೇತಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಬದುಕುಗಳು

مادری زبانیں

شاید نہ میری
اور نہ  ہماری ماں کی کوئی زبان تھی
زبان تو مردوں کوملتی ہے
مردانیت کی وراثت میں
جس کو وہ جیسے چاہیں استعمال کر سکتے ہیں،
گالیاں ایجاد کرکے
 غصہ کر، 
قانون بنا کر،
چلاّ کر
کھوکھلے عشق کے خطوں میں،
دیواریں گود کر،
تاریخیں گڑھ کر

مردوں کی زبانیں ملتی ہیں
دفتی کی لغتوں میں
اس کو چھاپنے کے لیے
مشینوں کا ایجاد ہوا ہے
ماں کی زبانوں میں لکھی
کویتاؤں کےنیچے
خود کا نام گُدا ہے
بڑے بڑے کتاب گھروں میں
ان کی زبانوں کی ہی کتابیں اور میگزینوں کی
لمبی دھول بھری، جالا لگی الماریاں موجود ہیں
پارلیامنٹوں میں، ریلیوں میں
مردوں کی زبانیں ہی
بولی گئی ہیں
سنی گئی ہیں
لکھی گئی ہیں
سمجھی گئی ہیں
اشتہاروں میں چھاپی گئی ہیں

ہماری ماؤں کی زبانوں کی 
تصویر و تاثیر الگ
انداز الگ
تاریخ الگ
بھاؤ الگ
باریک الگ

ڈبو کے عشق میں
بھگو کے لوبان کی دھونیوں میں
جہد کے دریا میں نہلا کر
مٹی کے قلم تیار کیے گئے ہیں
پھر چھپا کر انہیں رکھا گیا ہے
ساڑیوں کی پرتوں میں
ٹرنک میں دبا کر
انوکول موقعوں پر نکال کر
خون کی سیاہی سے ہتھیلیوں پر
مٹی کے قلم نے لکھی ہیں
ہماری مادری زبانیں

جب جب قلم بنا نہ سکیں
تو، بند کمروں کے کونوں میں
رانیوں نے، داسیوں نے
پھسپھسائی ہیں ہماری مادری زبانیں

جنہیں کمرے اور محل نہیں ملے
انہوں نے کھیتوں
اور جھونپڑیوں کی کچی زمینوں پر
ہنسیے اور کھرپیوں سے گودی ہیں 
ہماری مادری زبانیں

جن کے ہاتھوں میں فن تھا انہوں نے
برقعوں اور ساڑیوں پر  کاڑھی ہیں
آری، زردوزی و مقیش کی
مادری زبانیں

قبروں کی اینٹوں پر گدی
مادری زبانیں
چتاؤں کی راکھ میں بجھی
مادری زبانیں
خوابیدہ پلکوں سےکھلے لال آسمان پر لکھی
مادری زبانیں
آندولنوں کی گلابی پکار
مادری زبانیں
دلوں کی دھڑک، عشق کی جھنکار
مادری زبانیں
تمنا کی طلب گار
 مادری زبانیں

مردوں کی زبانوں کا
رنگ ایک
طریقہ ایک
آواز ایک
مگر رنگ برنگی اٹھلاتی
رس دار، نانا پرکار
مادری زبانیں
اختری کے حلق سے گرے الفاظ
فاطمہ کا انداز
عشق میں سرفراز
مادری زبانیں

ان ساری زبانوں کو چن کر
لفظوں کو سمیٹ کر
ہم لکھ رہے ہیں
نئے سرے سے
ہماری خود کی
مزیدار، جرار، تیز طرار، لمبی
مادری زبانیں

ತಾಯಂದಿರ ನುಡಿ 

ನನಗಾಗಲೀ ನನ್ನ ತಾಯಿಗಾಗಲೀ
ಒಂದು ಭಾಷೆ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ
ಭಾಷೆಯೆನ್ನುವುದು ಗಂಡಸರಿಗೆಂದೇ ದೊರೆತ ಉಡುಗೊರೆ.
ಅವರು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೇಕಿದ್ದರೂ ಬಳಸಬಹುದು
ಪುರುಷ ಪರಂಪರೆಯ ಸೊತ್ತು ಈ ಭಾಷೆಯೆನ್ನುವುದು.
ಹೊಸ ಬಯ್ಗುಳ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು,
ಸಿಟ್ಟು ಕಾರಿಕೊಳ್ಳಲು,
ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು,
ಕಿರುಚಲು,
ಕಪಟ ಪದಗಳ ಪ್ರೇಮ ಪತ್ರ ರಚಿಸಲು,
ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲು,
ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು,
ಹೇಗೆ ಬೇಕಿದ್ದರೂ ಪುರುಷರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು.
ಪುರುಷ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು
ದಪ್ಪನೆಯ ಹೊದಿಕೆಯ ನಿಘಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಪಿಡಲಾಗಿದೆ
ಅವುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿ,
ಪಸರಿಸಲು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ
ನಮ್ಮ ಅಮ್ಮಂದಿರು ಬರೆದ ಕವಿತೆಗಳಡಿ
ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಅಚ್ಚು ಹಾಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು
ಅವರದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ
ಅವು ಸುಳ್ಳುಗಳ ಕಂತೆ
ಪುರಾತನ ಜೇಡರ ಬಲೆಗಳ ನಡುವೆ
ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿ
ಧೂಳು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿವೆ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು.
ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಸಭೆಯಿರಲಿ
ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿವೇಶನವಿರಲಿ
ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು
ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ
ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ
ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ
ಬರೆದಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ
ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ

ನಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರ ಭಾಷೆ ಬೇರೆ
ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ
ಪರಿಣಾಮ
ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ
ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ
ಮತ್ತು ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ 

ಅವರು ತಮ್ಮ ಲೇಖನಿಗಳಿಂದಲೇ
ಈ ನೆಲವನ್ನು ಉತ್ತಿದ್ದಾರೆ
ತಮ್ಮ ಲೇಖನಿಗಳನ್ನು ಅವರು
ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತೆಗಿದ್ದಾರೆ
ಲೋಬಾನದ ಅತಿಂದ್ರೀಯ ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿ
ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿ ತೆಗೆದಿದ್ದಾರೆ
ಬೆವರಿನ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ತೊಳೆದು
ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣದಂತೆ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ
ತಮ್ಮ ಲೇಖನಿಗಳನ್ನು
ಹಳೆಯ ಸೀರೆಯ ಮಡಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ
ಟ್ರಂಕಿನ ತಳದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ
ಈ ಮಣ್ಣಿನ ಲೇಖನಿಗಳು
ಕೆಲವು ಮಾಗಿದ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ
ತಮ್ಮ ರಕ್ತವನ್ನೇ ಶಾಯಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು
ಬರೆದಿವೆ ನಮ್ಮ ಅಂಗೈಗಳ ಮೇಲೆ
ನಮ್ಮ ತಾಯ್ನುಡಿಯನ್ನು 

ಲೇಖನಿ ಕೈಗೆ ಸಿಗದ ಹೊತ್ತು
ಅವರು
ಕೋಣೆಯ ಮುಚ್ಚಿದ ಬಾಗಿಲುಗಳ ಹಿಂದೆ
ರಾಣಿಯರಾಗಿ, ಗುಲಾಮರಾಗಿ
ನಮ್ಮ ತಾಯ್ನುಡಿಗಳನ್ನು ಪಿಸುಗುಟ್ಟಿದರು 

ಹಾಗೂ
ಕೋಣೆ, ಕೋಟೆಗಳಿಲ್ಲದವರು
ಕುಡುಗೋಲು ಅಥವಾ ಕರಣೆಗಳ ಹಿಡಿದು
ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣು ತುಂಬಿದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ
ತಮ್ಮ ಗುಡಿಸಲಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆ
ನಮ್ಮ ತಾಯ್ನುಡಿಗಳನ್ನು ಬರೆದರು 

ಬೆರಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕೌಶಲಗಳಿರುವವರು
ಸೀರೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಅಬಯಾಗಳ ಮೇಲೆ
ಆರಿ, ಮುಕೈಶ್ ಮತ್ತು ಜರ್ದೋಜಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ
ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನುಡಿಗಳನ್ನು ಕಸೂತಿ ಮಾಡಿದರು 

ನಮ್ಮ ತಾಯ್ನುಡಿಗಳನ್ನು -
ಸಮಾಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ
ಚಿತೆಯ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಡಲಾಗಿದೆ
ಕೆಂಪು ಆಗಸದ ಮೇಲೆ ಗೀಚಲಾಗಿದೆ
ಕನಸು ತುಂಬಿದ ನಿದ್ದೆಗಣ್ಣುಗಳ ಒಳಗೆ ಬಚ್ಚಿಡಲಾಗಿದೆ
ನಮ್ಮ ತಾಯ್ನುಡಿಯೆನ್ನುವುದು -
ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಕಡುಗೆಂಪು ಗೆರೆ
ನಮ್ಮೆದೆಯ ಮಿಡಿತ
ಪ್ರೇಮದ ಸಂಗೀತ
ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಆಸೆಗಳು
ನಮ್ಮ ತಾಯ್ನುಡಿಗಳು! 

ಗಂಡಸರ ಭಾಷೆಗೆ ಒಂದೇ ರೂಪ
ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಅದಕ್ಕೆ
ಅದೇ ಬಣ್ಣ
ಅದೇ ಮಾದರಿ
ಅದೇ ಶಬ್ಧಗಳು
ಇವರ ಭಾಷೆಯಂತಲ್ಲ ನಮ್ಮ ತಾಯಿ ಭಾಷೆಯೆನ್ನುವುದು
ಇದು ವರ್ಣಮಯ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ
ಮಧುರ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರ ನುಡಿ.
ನಮ್ಮ ತಾಯಿಭಾಷೆಗಳು,
ಅಖ್ತರಿಯ ಕಂಠದಿಂದ ಬಂದ ಮಾತುಗಳಂತೆ
ಫಾತಿಮಾ ಕಲಿಸಿದ ಮಾರ್ಗಗಳಂತೆ
ಪ್ರೀತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಂತೆ.