ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଜୀବନ : ପ୍ରବାସୀ ପାଦ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଦୁଃଖ

“ଭାଉଜ, ଖାଇଛ? ଆମ ଘର ଦେଇ ଯିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ମୋ ମା’ଙ୍କୁ ପଚାରୁଥିଲେ। ବେଳେ ବେଳେ ସେମାନେ ମୋତେ ପଚାରୁଥିଲେ, “ପାଠପଢ଼ା ସରିଲାଣି?”। ଦିନେ ଦିନେ ସେମାନଙ୍କର କାମ ନଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଆମ ଘର ପାଖରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ସାଧାରଣ ଭାବେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ, “ଏବେ କ’ଣ କହିବା ଭାଉଜ? ଜମିରେ ଆଉ ଭଲ ଫସଲ ହେଉନାହିଁ, ପିଇବାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ପାଣି ମିଳୁନାହିଁ, ଗାଁରେ କିଛି କାମ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହିତ କାମ କରିବାକୁ ବମ୍ବେ ଚାଲି ଆସଛି। ଏବେ ମୁଁ ମୋ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଭବିଷ୍ୟତ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି।’’

ହିନ୍ଦୀ ସିନେମା ଦେଖି ଆମେ ସେମାନଙ୍କର ଭାଷା ବୁଝିବାରେ ସମର୍ଥ ହେଉଥିଲୁ। ଏହାପରେ ମୋ ମା’ ସେମାନଙ୍କୁ ଖଣ୍ଡି ହନ୍ଦୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପର ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ଲାଗି ସେହି କଥାବାର୍ତ୍ତା କେବେ ହେଲେ ଶେଷ ହେଉନଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ପିଲାମାନେ ଆମ ସହିତ ମରାଠୀ ମାଧ୍ୟମ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢ଼ୁଥିଲେ। ଆମେମାନେ ମିଳିମିଶି ଖେଳୁଥିଲୁ ଏବଂ ପରସ୍ପରର ଭାଷା ଶିଖିବା ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲୁ।

କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପରେ ସେମାନେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ।

ଆମର ଏ ସମସ୍ତ ପଡ଼ୋଶୀ ଶ୍ରମଜୀବୀ ଥିଲେ, ଶ୍ରମିକ ପରିବାର ଥିଲେ। ସୁଉଚ୍ଚ ଅଟ୍ଟାଳିକା, ଆକର୍ଷଣୀୟ କୋଠା, ଫ୍ଲାଏଓଭର, ସଡ଼କ, ବିଭିନ୍ନ କାରଖାନାରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଉଥିବା ସାମଗ୍ରୀ, ସବୁକିଛି ସେମାନଙ୍କ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମର ଫଳ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ ବଳରେ ହିଁ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରବାସ କରିଥାନ୍ତି। ଆଜି ଏଠି ତ’ କାଲି ଆଉ କେଉଁଠି। ଏହା ମୁମ୍ବାଇ ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସହର-ସେମାନଙ୍କର କେବେହେଲେ ସ୍ଥିରତା ନଥାଏ।

ସବୁକିଛି ଅସ୍ଥାୟୀ। ରହିବା ଠାରୁ ଖାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବରୁ ସେମାନଙ୍କର ଦୈନିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ମାତ୍ର କିଛି ଟଙ୍କାରୁ ବଢ଼ି ଏବେ ଶହ ଶହ ଟଙ୍କା ହେଲାଣି। ମୋ ପାଇଁ, ୨୦୨୦ର କରୋନା ମହାମାରୀ ଓ ଲକଡାଉନର ଏ ସମୟ ୨୦୦୦ ମସିହାର ସେତେବେଳର ସମୟରେ ଅଟକି ଯିବା ଭଳି ଅନୁଭୂତ ହେଉଛି।

ମୋ ଘର ପାଖର ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ମୁହଁ ବଦଳିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅପସରି ଯାଇନାହିଁ। ୨୦ ବର୍ଷ ତଳେ ଯେମିତି ଥିଲା ଆଜି ବି ସେମିତି ରହିଛି । ସେ ଆଜି ଏ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଭଳି କାମ ସନ୍ଧାନରେ ନୁହେଁ। ସେ ଗାଁ ରାସ୍ତା ଧରିଛି, ଯେଉଁ ରାସ୍ତାରେ ବିପଦ, ଅସହାୟତା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରହିଛି, ତା’ ପାଖରେ ଆଉ କିଛି ବିକଳ୍ପ ନାହିଁ।

ଖାଲି ପେଟରେ ଶହ ଶହ କିମି ଚାଲିବା ଫଳରେ ସେ ମଣିଷ ଯେଉଁ ଅକଥନୀୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଛି ସେ ବିଷୟରେ ସରକାର, ପ୍ରଶାସନ, ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଏହାକୁ ଅଫିସ ଚାରିକାନ୍ଥ ଭିତରେ ରହି ଚଳାଉଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖରେ କିଛି ସୂଚନା ନାହିଁ-ସାମାନ୍ୟତମ ଆଭାସ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।  ଏପରିକି ସେ ସଡ଼କ କିମ୍ବା ପଥର ଚଟାଣ ଯାହା ଉପରେ ସେମାନେ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୋଇପଡ଼ୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କ୍ଳାନ୍ତ ଶରୀରକୁ ସେ ଟାଣ ଚଟାଣ ନରମ ଗଦି ଭଳି ଲାଗୁଛି। ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ରହି ରହି ଚାଲୁଥିବା ସେମାନଙ୍କର ଅଗ୍ରଗାମୀ ଯାତ୍ରା ବେଳେ ବେଳେ ସେହି ପଥର ଚଟାଣ ତଳେ ପୋତି ହୋଇଯାଉଛି। ନିଷ୍ଠୁର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଏହାର ବିଫଳ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଚାପି ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି –ସେମାନେ ହିଁ ‘ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକ’।

ଅଳଙ୍କରଣ : ଅନ୍ତରା ରମଣ ନିକଟରେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁର ସୃଷ୍ଟି ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ଆର୍ଟ, ଡିଜାଇନ ଓ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିରୁ ଭିଜୁଆଲ କମ୍ୟୁନିକେସନରେ ସ୍ନାତକ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କରଣ ଓ ଡିଜାଇନରେ ବିଷୟଭିତ୍ତିକ କଳା ଓ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନାର ସମସ୍ତ ଦିଗ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥାଏ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍