ଯେଉଁଠି ଏଲମା ସେଲମା ପାଲଟନ୍ତି

ଭୀମା ସୋଦି କହନ୍ତି, “ଆମେ କେବେ ବି ଫେରିବୁ ନାହିଁ, ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆମେ ଗାଁ ଛାଡିଦେଲୁ। କାରଣ ଆମର ପୈତୃକ ଗାଁରେ ଉଭୟ ଜଙ୍ଗଲୱାଲେ(ନକ୍ସଲବାଦୀ) ଏବଂ ଜୁଡୁମୱାଲେ(ସଲୱାଜୁଡୁମ ବାହିନୀ) ଆମକୁ ହଇରାଣ କରୁଥିଲେ। ”

ସୋୟମ ଲିଙ୍ଗମା କହନ୍ତି, “ସେ ମଧ୍ୟ ଛତିଶଗଡ ଦାନ୍ତେୱାଡାରେ ସ୍ଥିତ ତାଙ୍କ ଗାଁ ଭଣ୍ଡାରେପଦରକୁ କେବେ ବି ଫେରିବେ ନାହିଁ। ଆମେ ସେଠାରୁ ପଳାଇ ଆସିଛୁ...”  ସେ ଏବଂ ଭୀମା ଛତିଶଗଡରୁ ପଳାଇ ଆସିଥିବା ସେହି ୨୭ଟି ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଏବେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ପଶ୍ଚିମ ଗୋଦାବରୀ ଜିଲ୍ଲା ବୁରଗାମପାଡୁ ମଣ୍ଡଳ ଅଧୀନ ଚିପ୍ରୁପାଡୁରେ ରହୁଛନ୍ତି।

ଏହା ହେଉଛି ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଗୋଦାବରୀ ଜିଲ୍ଲା ଏବଂ ତେଲେଙ୍ଗାନାର ଖାମାମ ଓ ୱାରାଙ୍ଗାଲ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅନ୍ତରୀଣ ଭାବେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଥଇଥାନ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ ବସ୍ତି ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶଙ୍କର ରହିଛି ହିଂସାତ୍ମକ କାହାଣୀ। ସୁକମା ଜିଲ୍ଲା କୋନ୍ତା ମଣ୍ଡଳ ତାଡମେଟଲା ଗାଁର ବାସିନ୍ଦା ୩୦ ବର୍ଷୀୟ ରବି ସୋଦି କହନ୍ତି, “ଆମ ଘର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେବାରୁ ୨୦୦୫ରେ ଆମେ ଘର ଛାଡିଦେଲୁ। ଗାଁର ସବୁ ଲୋକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ୩୦ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ମୋର କକା ଭିତରେ ରହିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରି ହତ୍ୟା କଲେ ଓ ପୁରା ଗାଁରେ ନିଆଁ ଲଗାଇଦେଲେ। ଭୟରେ ଆମେ ଗାଁ ଛାଡି ଏଠାକୁ ପଳାଇଆସିଲୁ। ସୋଦି ଏବେ ଖାମ୍ମାମ ଜିଲ୍ଲାର ଚିନ୍ତାଲାପାଡୁ ଗାଁରେ ରହୁଛନ୍ତି।”

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକଙ୍କର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରୁଥିବା ଗୋଟିଏ ବେସରକାରୀ ସଂଗଠନର ହିସାବ ଅନୁସାରେ ଏହିପରି ପ୍ରାୟ ୫୦,୦୦୦ ବିସ୍ଥାପିତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା ୨୦୦ଟି ବସ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ ଚିପୁରୁପାଡୁ ଗୋଟିଏ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହ ସଂଘର୍ଷ ବା ବିବାଦକୁ ଏଡାଇବା ପାଇଁ ଏହି ହାମଲେଟ୍ ଗୁଡିକ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି। ଆଦିବାସୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ପରିବେଶ ସହିତ ଜଡିତ, ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚାଷ ପାଇଁ ଜମି ମିଳିଯାଏ, ସେମାନଙ୍କ କୁଡିଆ ଘର ତିଆରି କରିବାକୁ ଜାଗା ମିଳିଯାଏ। ଯେହେତୁ ଏମାନେ କମ୍ ପାଉଣାରେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି, ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏମାନେ ଶ୍ରମିକ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହି କାରଣରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ଏହି ନୂଆ କରି ଆସି ରହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସମାନ ଭାଷା କହୁଥିବାରୁ ଯୋଗାଯୋଗ ସହଜ ହେଉଛି।

ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି ଭୀମା ସୋଦି ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସୋଦି ମାଙ୍ଗି। ଦୈନିକ ୧୨୦ ଟଙ୍କା ମଜୁରୀ ବଦଳରେ ସେମାନେ ଲଙ୍କା ତୋଳିବା କାମ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଲଙ୍କା ହିସାବରେ ମଜୁରୀ ନେବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି-ଯାହାକି ପ୍ରତି ୧୨ କିଲୋ ଲଙ୍କା ତୋଳିଲେ ଗୋଟିଏ କିଲୋ। ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଛଅ ବର୍ଷୀୟ ଝିଅ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ତିନି ବର୍ଷର ପୁଅ ପୋଜା ଅଛି। ଏମାନେ ସମୟ ସମୟରେ ମନରେଗା ପ୍ରକଳ୍ପରେ ବି କାମ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଧାନ ଓ ମକା ଭଳି କିଛି ଫସଲ ମଧ୍ୟ ଚାଷ କରନ୍ତି। ଭୀମା କହନ୍ତି, “ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋ ନିଜର ଜମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି”। ଯଦିଓ ସେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ଜମି ଜବରଦଖଲ ହୋଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ତାର କୌଣସି ପଟ୍ଟା(ମାଲିକାନା କାଗଜପତ୍ର) ନାହିଁ, ତଥାପି ସେ ଏହାକୁ ନେଇ ଖୁବ୍ ଦୃଢ।

ଅନ୍ୟମାନେ ଲଙ୍କା ତୋଳିବା ଋତୁରେ ଫେବ୍ରୁୟାରୀରୁ ଏପ୍ରିଲ ମଧ୍ୟରେ ଆସିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏବଂ ତା ପରେ ଘରକୁ ଫେରି ଯାଆନ୍ତି। ଆମେ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ସହ ରହୁଛୁ, ଯେଉଁ କାମ ପାଇବୁ ସେହି କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏକ ୧୨ ଜଣିଆ ଦଳର ଜଣେ ଶ୍ରମିକ(ନାମ ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ସେ ଅନିଚ୍ଛୁକ) କହନ୍ତି “ଛତିଶଗଡରେ ଥିବା ଆମ ଗାଁରେ ଆମେ ଫସଲ ଅମଳ କରିସାରିଛୁ। ଏବଂ ଏଠାରେ ଜମାଇ(ୟୁକାଲିପଟାସ) ଗଛ କାଟିବା କାମ  ପାଇବାକୁ ଆଶା କରିଛୁ। ” ସେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଙ୍କା ତୋଳନ୍ତି-ମଜୁରୀ ଭାବେ ସେମାନେ ପାଉଥିବା ଲଙ୍କା ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ।

ଋତୁକାଳୀନ ଭାବେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେଉଥିବା କିଛି ଶ୍ରମିକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗରାଜ ସୋଦି ନିଜ ଘରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି, “ମୁଁ ୧୦ ବର୍ଷ ତଳେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି। ସେତେବେଳେ ମୋତେ ୧୨ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ହୋଇନଥିଲା, ମୁଁ ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍କୁଲରେ ୭ମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢୁଥିଲି। ମୋ ପରିବାର ମୋତେ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ସ୍କୁଲ ଛାଡ଼ିଦେଲି। ଅନ୍ୟ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଲି ଏବଂ ଏଠାରେ ରହିଗଲି। ମୁଁ କିଛି ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରି ଜଙ୍ଗଲଜମିରେ ଚାଷ କରିଛି। ସେଇ ଜମିର ପରିମାଣ କେତେ କିମ୍ବା ଆମ ଗାଁରେ ଆମର କେତେ ଜମି ଥିଲା ତାହା ମୁଁ ଜାଣେନାହିଁ”।

ଆଉ ଜଣେ ଗ୍ରାମବାସୀ ମାଡକମ୍ ନନ୍ଦ କହନ୍ତି, “ଯେତେବେଳେ ଡୋରନପାଲ ଓ ପୋଲାମପାଲ୍ଲି ଗାଁର ଲୋକଙ୍କୁ ସଲୱା ଜୁଡୁମ୍ ବାଲା ପିଟିଲେ ଆମେ ଘର ଛାଡ଼ିଦେଲୁ। ଆମେ ନିକଟସ୍ଥ ଟୁମରପାଲ ଗାଁର ବାସିନ୍ଦା। ମୋର ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ସମେତ ଆମେ ଚାରିଜଣ ସେଠାରୁ ପଳାଇ ଆସିଲୁ”। “ତୁମେ ଫେରିବାକୁ ଚାହିଁବ କି?”, ମୁଁ ପଚାରିଲି। ସେ ସାଧାରଣ ଜବାବ ଦେଲେ, “ନାଁ, କେବେ ନୁହେଁ। କାରଣ ଏହି ସ୍ଥାନ ଖୁବ୍ ଭଲ”।

ଛତିଶଗଡ଼ର ସୁକମା ଜିଲ୍ଲାର ମୂଳ ବାସିନ୍ଦା କଲମୁଙ୍କ ଗାଁର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଲୱାଜୁଡୁମ ବାହିନୀ ଡୋରନାପାଲରେ ଥିବା ଏକ ରିଲିଫ୍ କ୍ୟାମ୍ପକୁ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବାରୁ ସେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ କ୍ୟାମ୍ପରେ ମାସେ ଧରି ରହିବା ପରେ ପଳାଇ ଆସିଲେ।

ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ନୂଆ ପରିଚୟପତ୍ର ପାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଲମୁ ଏକୁଟିଆ ନୁହନ୍ତି, ଚିପୁରୁପାଡୁରୁ ପ୍ରାୟ ୨୫-୩୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଖାମାମ୍ ଜିଲ୍ଲାର ଉପାପା ପଞ୍ଚାୟତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତାଲପାଡୁ ଗାଁରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଯୁବକ ହସିକରି କହନ୍ତି, “ସେଠାରେ ଏଲମା ଦେବା ଏଠାରେ ସେଲମା ଦେବୟା”। “ତେଲୁଗୁ ଭାଷାରେ ଦେବା ଦେବୟା ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନାଁ ନେଇ କିଛି ଦୁଃଖୀ ନାହିଁ, ମୁଁ ଉଭୟ ନାଁରେ ଖୁସିା ଏଲମା ତାଙ୍କ ଗାଁକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଆମେ ଏଠାରେ ଭଲରେ ଅଛୁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଛତିଶଗଡ ଛାଡିଲୁ, ସେତେବେଳେ ଉଭୟ ନକ୍ସଲବାଦୀ ଓ ସଲୱାଜୁଡୁମ ବାଲାଙ୍କଠାରୁ ଅନୁମତି ନେଇଥିଲୁ।   ଯେପରିକି ସେମାନେ ଭାବିବେ ନାହିଁ ଯେ ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କାହାର ସଂଗଠନରେ ସାମିଲ୍ ହୋଇଛୁ। ”

ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଆକଳନ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟ ୨୨ଟି ପରିବାର ଚିନ୍ତାଲପାଡୁରେ ରହିଗଲେଣି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନକ୍ସଲବାଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ସୁକମା, ଦାନ୍ତେୱାଡା ଏବଂ ବିଜାପୁର ଜିଲ୍ଲାରୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଗାଁକୁ କୌଣସି ପକ୍କା ରାସ୍ତା ନ ଥିବାବେଳେ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ଚାରି କିମି ଦୂରରେ ଥିବା ନାରାୟଣପୁରମରୁ ସେମାନଙ୍କର ରାସନ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ପଡେ।

ଚିନ୍ତାଲପାଡୁକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୀର୍ଘ ସଂଘର୍ଷ ପରେ ରାସନ କାର୍ଡ, ଭୋଟର କାର୍ଡ ଏବଂ ଆଧାର କାର୍ଡ ମଧ୍ୟ ପାଇ ସାରିଲେଣି। କିନ୍ତୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ମୌଳିକ ସୁବିଧା, ଯେପରିକି ପିଇବା ପାଣି, ରାସ୍ତା, ବିଜୁଳି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାର ସୁବିଧା ପାଇନାହାନ୍ତି। ସ୍ଥାନୀୟ ପୋଲିସ, ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମାମଲା ରୁଜୁ କରୁଛି, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଲେ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ପୋଲିସ ଷ୍ଟେସନରେ ହାଜର ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପଡୁଛି।

୨୦୧୧-୧୨ରେ ସଲୱାଜୁଡୁମଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯିବା ସମୟରେ ଏବଂ ତା ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଘରକୁ ଫେରିବା ସୁରକ୍ଷିତ  ହେବ ବୋଲି ମନେ କରି ଛତିଶଗଡକୁ ଫେରିଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ସ୍ଥାନରେ ଶାନ୍ତିର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି, ଚାଷ ପାଇଁ ଖଣ୍ଡିଏ ଜମି ମିଳିବା ଏବଂ ଜୀବିକାର୍ଜନର ମାଧ୍ୟମ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡୁଛି।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍