ଗୁଞ୍ଜିରେ କିଛିଟା ସେଭଳି ‘ସ୍ୱଚ୍ଛ’ ନୁହେଁ

ତେବେ ବିଳାସ ପାଇଁ ସବୁ ଲୋକଙ୍କର ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ଜାଗାରେ ଘର ନାହିଁ। ଦୁଇ ଡଜନରୁ କିଛି ଅଧିକ ଲୋକ ହାଡ଼ଭଙ୍ଗା ଶୀତରେ ବି ଗୁଞ୍ଜିରେ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଏଠାରେ ବିଯୁକ୍ତ ୨୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିଅସ ତଳକୁ ପାରଦ ଖସିଯାଏ। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଏଠାକାର ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ ୧୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ରହେ।

ଗୁଞ୍ଜି ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ଗାଁ ନୁହେଁ। ଭାରତ-ଚୀନ ସୀମାରେ ଥିବା କେତେକ ବଡ଼ ଗାଁ ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଇଣ୍ଡୋ-ତୀବ୍ବତାନ ପୋଲିସ କ୍ୟାମ୍ପ, ସଶସ୍ତ୍ର ସୀମା ବଳ କ୍ୟାମ୍ପ ଏବଂ ସୀମା ଶୁଳ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ରହିଛି। ଭାରତୀୟ ଷ୍ଟେଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କର ଅସ୍ଥାୟୀ ଶାଖା ଏବଂ ଅସ୍ଥାୟୀ ଡାକଘର ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏ ଦୁଇଟି ବର୍ଷରେ ୬ ମାସ ଖୋଲା ରହେ।

୧୯୪ଟି ପରିବାର (ଜନଗଣନା ୨୦୧୧) ରହୁଥିବା ଏହି ଗାଁରେ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ପାଇଖାନା ଅଛି। ଏହା ବି ଗୁଇନ୍ଦା ବିଭାଗ (ଆଇବି) କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର। ଏହି ଗାଁ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ଏଠାରେ ବେଆଇନ୍ କାରବାରର ସୁଯୋଗ ରହିଛି। ସେହିଭଳି ଗୁଞ୍ଜି ଗାଁ ଦେଇ କୈଳାସ ମାନସରୋବର ଯାତ୍ରା ଅତିକ୍ରମ କରେ। ସେଥିପାଇଁ ଏଠାରେ ଗୁଇନ୍ଦା ବିଭାଗ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ରହିଛି।

ତେବେ ଆଇବି କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଥିବା ପାଇଖାନାରେ ବି ପାଇପ୍ ପାଣି ସଂଯୋଗ ହୋଇନାହିଁ। ପାଇଖାନା ଯିବାକୁ ହେଲେ ପ୍ରତିଥର ବାଲତିଏ ପାଣି ନେଇ ଯିବାକୁ ହୁଏ। ଗାଁରେ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଟ୍ୟାପ୍ ଅଛି। ପାଖରେ ବହି ଯାଉଥିବା କୁଟୀ-ୟଂକ୍ତି ନଦୀ ସହ ଏହା ସଂଯୋଗ ହୋଇଛି। ପିଇବା, ଗାଧୋଇବା ଏବଂ ଲୁଗା ସଫା କରିବା ପାଇଁ ଲୋକେ ଏହି ଟ୍ୟାପ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

ଶୀତଦିନେ ଯେତେବେଳେ ଗୁଞ୍ଜି ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ପାହାଡ଼କୁ ବରଫ ଢାଙ୍କି ଦିଏ, ସେତେବେଳେ ପାଇପ୍ ଭିତର ପାଣି ବରଫ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ମାନିଲାରେ ଥିବା ଜେନେରାଲ ରିଜର୍ଭ ଇଂଜିନିୟର ଫୋର୍ସ (ଜିଆରଇଏଫ୍) ଗୁଞ୍ଜି ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ପିଇବା ପାଣି ଯୋଗାଏ। ମାନିଲା ଏଠାରୁ ଦେଢ କିଲୋମିଟର ଦୂର।

ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ପରିମଳ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ୨୦୧୭ ଏପ୍ରିଲ ୧୫ ତାରିଖରେ ପିଥୋରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାକୁ ବାହ୍ୟମଳମୁକ୍ତ ଜିଲ୍ଲା ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଏହି ବର୍ଷ ଜୁନ୍ ୨୩ରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡକୁ ଚତୁର୍ଥ (ସିକିମ, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ କେରଳ ପରେ) ବାହ୍ୟ ମଳମୁକ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ୱଛ ଭାରତ ମିଶନ (ଗ୍ରାମୀଣ) (ଏସବିଏମ୍, ରୁରାଲ) ଅଧିନରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ସମସ୍ତ ୧୫,୭୫୧ଟି ଗାଁରେ କୌଣସି ଲୋକ ବାହାରେ ମଳତ୍ୟାଗ କରୁନାହାନ୍ତି ବୋଲି ଏହି ଅଭିଯାନ ପକ୍ଷରୁ ଦାବି କରାଯାଇଛି।  

ଧାରଚୁଲା ବ୍ଳକ୍ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଏସବିଏମ୍‌ର କାଗଜପତ୍ର ଅନୁସାରେ ଗୁଞ୍ଜିର ସମସ୍ତ ପରିବାର କାଲୀ ନଦୀ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଧାରଚୁଲାରେ ଥିବା ଶୀତ ବାସସ୍ଥଳୀରେ ପାଇଖାନା ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଗାଁ ଲୋକ କହନ୍ତି, ପାଣି ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବାହାରେ ମଳତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଏପରିକି ଧାରଚୁଲାର ଶୀତ ବାସସ୍ଥଳୀରେ ମଧ୍ୟ।  

ଫାଲ୍ ସିଂ ଗୁଞ୍ଜିୱାଲ କହନ୍ତି, ‘‘ଆମର ପାଣି ନାହିଁ, ସେଥିପାଇଁ ପାଇଖାନା ନାହିଁ। ଖରା ଦିନେ ଆମକୁ ପାଇପ୍ ପାଣି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ଧାରଚୂଲାରୁ ସମସ୍ତେ ଗୁଞ୍ଜିକୁ ଚାଲି ଆସନ୍ତି। ତେଣୁ ଆବଶ୍ୟକ ମୁତାବକ ପାଣି ମିଳେ ନାହିଁ। ’’ ​‌ସେ ମଧ୍ୟ ପୂରା ଶୀତ ଋତୁରେ ଗୁଞ୍ଜିରେ ରହନ୍ତି।

ଏସବିଏମ୍ ର ପ୍ରକଳ୍ପ ପରିଚାଳକ ତଥା ଜିଲ୍ଲା ସଂଯୋଜକ ଦୀପ ଚନ୍ଦ୍ର ପୁନେଥା କହନ୍ତି, ‘‘ଉପର ହିମାଳୟ ଗାଁ ଗୁଡ଼ିକରେ ମନରେଗା ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ଅଧିନରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଇଖାନା ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। ଉଚ୍ଚରେ ଥିବା ଧାରଚୂଲାର ୨୧ଟି ଗାଁରେ ଜାଗା ଅଭାବରୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ପାଇଖାନା ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।’’

କିନ୍ତୁ ପାଣି ସୁବିଧା ନକରି ପାଇଖାନାଗୁଡ଼ିକ କେମିତି ନିର୍ମାଣ ହୋଇଛି? ନୂଆ କରି ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପାଇଖାନାଗୁଡ଼ିକ କାହିଁକି ଚାବି ପଡ଼ିଛି? ଗୁଞ୍ଜି ଗାଁର ମୁଖିଆ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଏହାର ଏକ ମଜାଦାର କାରଣ କହନ୍ତି: ‘‘ଏ ସବୁ ନୂଆ ପାଇଖାନା। ବିନା ପାଣିରେ ଗାଁ ଲୋକ ଏସବୁ ଅପରିସ୍କାର କରିଦେବେ। ’’ କେବେ ପାଇପ ପାଣି ସଂଯୋଗ ହେବ ? ସେ କହିଲେ, ‘‘ସମୟ ଲାଗିବ। ଆମକୁ ଅଧିକ ପାଇପ୍ ସଂଯୋଗ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଏ ସବୁ ପାଇଖାନା ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବୁ ନାହିଁ।’’

ସରକାରୀ ରେକର୍ଡ ଅନୁସାରେ ଗାଁ ଲୋକ ପାଇଖାନା ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଲୋକେ ବାହାରେ ମଳତ୍ୟାଗ କରିବା ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି। ଏସବିଏମ୍‌ର ଏମିତି ଅନେକ ସଫଳ କାହାଣୀ ଭିତରୁ ଗୁଞ୍ଜି ଗୋଟିଏ। ଗୁଞ୍ଜି ଗାଁଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୯ କିମି ଦୂରରେ କୁଟି ଗାଁ । ୪.୫୦୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଗାଁରେ ୩୬୩ ଟି ପରିବାର ବସବାସ କରନ୍ତି। ଗାଁରେ ଅଛି ୪ଟି ପାଇଖାନା। ଦୁଇଟି ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ଦୁଇଟି ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ। ଏଥିରୁ ଦୁଇଟିର ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥା। ଅନ୍ୟ ଦୁଇଟି ଅପରିଛନ୍ନ। ସଫା କରିବାକୁ କିନ୍ତୁ ପାଇପ୍ ସଂଯୋଗ ନାହିଁ। ଯଦିଓ ପାଖରେ ଦୁଇଟି ପାଣି ପାଇପ୍ ଯାଇଛି କିନ୍ତୁ ଏଠି ଟ୍ୟାପ୍ ନାହିଁ। କୁଟୀ ଗାଁର ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ କହିଲେ, ‘‘ ମଳତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ଆମେ ପାଇଖାନା ବ୍ୟବହାର କରୁ। ବାହାରେ ପରିସ୍ରା କରୁ। ଅନ୍ଧାର ରାତି ହୋଇଥିଲେ ଘର ପାଖରେ ପରିସ୍ରା କରୁ।’’ ଇଣ୍ଡୋ ତିବ୍ବତାନ ବର୍ଡର ପୋଲିସର ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ।

କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ବିରୋଧ ରହିଛି। କୁଟି ଗାଁର ଜଣେ ବୟସ୍କ ଚାଷୀ ସୁଖମତି ଦେବୀ କହିଲେ, ‘‘ଏମିତି ଢଙ୍ଗରେ ଆମ ପୂର୍ବ ପୁରୁଷମାନେ ଚଳୁଥିଲେ, ଆମେ ବି ବର୍ଷବର୍ଷ ଧରି ଚଳିଆସିଛୁ। ଜଣେ ବାହାର ଲୋକର କଥାରେ ଆମେ ହଠାତ୍ କେମିତି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବୁ?’’