ਗੂਗਲ ਨਕਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਿਸ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸਾਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਿਰਕਦੇ ਘਰ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਮੋ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਗ੍ਹਾ-ਸੰਕੇਤ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੀ ਵਾਰੀਂ ਮੈਂ ਉੱਪਡਾ ਆਇਆ ਸਾਂ । “ਹਾਏ! ਉਹ ਘਰ? ਹੁਣ ਸਮੁੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਦਫ਼ਨ ਹੈ। ਉੱਥੇ!” ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਟੀ. ਮਰੱਮਾ ਬੋਲਦੀ ਹਨ।
ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮਾਰਚ 2020 ਦੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੱਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਮਕਾਨ ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਕ, ਪਰ ਉਦਾਸ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਤੰਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਥਿਰਕਦਾ ਚਬੂਤਰੇਨੁਮਾ ਇਹ ਭਾਗ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਵੱਡੇ ਘਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਰੱਮਾ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ, ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ, ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।
“ਇਹ ਘਰ ਅੱਠ ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾੜੇ/ਸ਼ੈੱਡ (ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ) ਵੀ ਸਨ। ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਸੌ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ,” ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾ ਸਥਾਨਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਮਰੱਮਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮੱਛੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸਨ। 2004 ਦੀ ਸੁਨਾਮੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਪਡਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਚੱਕਰਵਾਤ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਨੇੜਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੱਮਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਾਲ ਉਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਥਿਰਕਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ।
ਮਰੱਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਹਨੇ ਕਿ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਦਲਿਆ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰਦੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਉੱਪਡਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਘਰ ਬਦਲਿਆ ਹੋਣਾ। ਘਰ ਕਦੋਂ ਛੱਡਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਹਿਜ ਗਿਆਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। “ਜਿਓਂ ਹੀ ਲਹਿਰਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਘਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਾਂਡੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਲਾਂਭੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ (ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।) ਪੁਰਾਣਾ ਘਰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਸਮੁੰਦਰ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,” ਓ. ਸਿਵਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। 14 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।
