ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਛੋਟੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਇੱਕ ਢਲਾਣ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਫ਼ ਰੁਮਕਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਖਲ੍ਹੋਤਾ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਚਰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗਿਓਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ,''ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕਰ ਰਹੀ ਓ?''
ਮੈਂ ਕਿਹਾ,''ਨਹੀਂ ਤਾਂ'' ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।
ਅਸੀਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਾਲਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਪੈਂਦੀ ਮੋਖੜਾ ਤਾਲੁਕਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ 5,221 ਬੱਚੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋ ਰਾਜ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦਰ ਵਾਲ਼ਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਮਹਿਜ 157 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹਾਂ ਪਰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਦੁਨੀਆ ਹੈ।
ਰੋਹੀਦਾਸ ਕਾ ਠਾਕੁਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਤਾਅਲੁੱਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅੰਦਰ ਜੋ ਪਿਛੜੇ ਕਬੀਲੇ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ। ਪਾਲਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ 38 ਫ਼ੀਸਦ ਅਬਾਦੀ ਕਬਾਇਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਆਜੜੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਿਆ ਪਰ ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ 20-22 ਸਾਲ ਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਪਿਛਾਂਹ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਛੱਤਰੀ ਲਮਕਾਈ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਪਰਨਾ ਧੌਣ ਦੁਆਲ਼ੇ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇੱਕ ਖੂੰਡੀ ਫੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਘਾਹ ਚਰਦੇ ਆਪਣੇ ਡੰਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ''ਸਿਰਫ਼ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਹੀ ਡੰਗਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਜਵਾਂ ਘਾਹ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ-ਮਾਰੇ (ਘਾਹ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਵਿੱਚ) ਫਿਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ,'' ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
