ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਲਾਜੀ ਹੱਟਗਾਲੇ ਕਮਾਦ ਵੱਢ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਹ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਲੱਗ ਪਾਉਂਦਾ। ''ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈ,'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਹੱਟਗਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਪਹਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬੱਦਲ ਛਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਲਿਸ਼ਕਣਾ ਬੱਦਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ-ਕਮਰੇ ਦੇ ਘਰ ਉੱਪਰ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਝ ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਦੀ ਦੁਖ ਨਾਲ਼ ਫਟਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ''ਅਸੀਂ ਬੱਸ ਇਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਜਿਊਂਦਾ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।''
ਇਹ ਨਵੰਬਰ 2020 ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੰਗੀਤਾ ਨੇ, ਅਖੀਰਲੀ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ 22 ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਬਾਲਾਜੀ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਬੇਲਾਗਾਵੀ (ਬੇਲਗਾਮ) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੰਨੇ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬੀਡ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਦੀਵਾਡਗਾਓਂ ਪਿੰਡੋਂ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੱਖਾਂ ਮੌਸਮੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜੋ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਲ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪੱਛਮੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਗੰਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ, ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਮੁੜਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਬਾਲਾਜੀ ਇਸ ਸਾਲ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ।
ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਦਫ਼ਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਾਲਾਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡਿਆ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਕੰਮ ਕਰਨ ਖਾਤਰ ਜੋ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਕਰਦੇ ਆਏ ਸਨ। ''ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕਮਾਦ ਦੀ ਵਾਢੀ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ (ਇਕੱਠਿਆਂ) ਇੱਕ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ 60,000-70,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਕਮਾ ਲੈਂਦੇ,'' ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ''ਬੱਸ ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਪੱਕੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਵਸੀਲਾ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਬੀਡ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਦਿਹਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਯਕੀਨੀ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਵਿਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਪਤਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।''
ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਸਤੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਥਲਾਂ 'ਤੇ ਦਿਹਾੜੀ ਲੱਭਣਾ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣ ਗਿਆ। ''ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 2020 ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੀ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੈਸਾ ਕਮਾਇਆ ਹੋਵੇ,'' ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੀਡ ਦੀ ਵਾਡਵਾਨੀ ਤਾਲੁਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਮੁੜਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 2-3 ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਜਿਹਦੇ ਬਦਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 300 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਸੀ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੋਬਾਰਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਾ ਨੇ ਘਰੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਂ ਬੀਮਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਦੇਖਭਾਲ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ''ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਸੀ,'' ਬਾਬਾਸਾਹੇਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ''ਇਸਲਈ ਸਾਡੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਡਾ ਬੇਟਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।''
