'চিপজৰী লোৱাৰ কোনো অৰ্থ নাই…'

মানুহে ভাবে আমি ধনী আৰু ডাঙৰ কৃষক, দাদাচাহেব সাপিকে কয়। 'দুৰৰ পৰা আমাৰ খেতিৰ ছায়া-জালিবোৰ দেখি তেঁওলোকৰ মনলৈ এই ভাৱ আহে। কিন্তু সেয়া দুৰৈৰ পাহাৰহে। ওচৰলৈ আহিলেহে আমাৰ খেতিৰ ৰুঢ় বাস্তৱ উপলব্ধি কৰিব পাৰিব। ঋণৰ বোজাত আমি পোত গৈ আছো। সেইবোৰ পৰিশোধ কৰাত আমি অপাৰগ হৈছো।’ 

নাচিকত ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ হোৱা কৃষকৰ সমদলত দাদাচাহেবে নীৰৱে খোজ দিছিল। তেঁওৰ লগত আছিল ৰাজেন্দ্ৰ ভাগৱত। আদিবাসী আৰু উপান্ত কৃষকৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ প্ৰতিবাদী সমদলটোত তেঁওলোক দুজন আছিল তেনেই পৃথক। (২১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ দিনা মাজনিশা মৰ্চাৰ আয়োজক অখিল ভাৰতীয় কিষাণ সভাই চৰকাৰী প্ৰতিনিধিৰ সৈতে দীঘলীয়া আলোচনাৰ অন্তত চৰকাৰে কৃষকৰ সকলো সমস্যা সমাধান কৰিব বুলি লিখিত প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়াৰ পিছত প্ৰতিবাদী কাৰ্যসূচী প্ৰত্যাহাৰ কৰে।)

দুয়োজন কৃষকে আঠ বছৰ পূৰ্বে ছায়া-জালি লগাইছিল। প্ৰথম দুটা বছৰত ঠিকেই লাভ হ’ল, এক একৰ মাটিৰ পৰা দুই একৰ মাটিলৈ দুয়োৱে ছায়া-জালি সম্প্ৰসাৰিত কৰিলে। '২০০৯-১০ত আমি থকা অঞ্চলটোত ছায়া-জালিৰ সংখ্যা দুগুণ হোৱাৰ সময়তে দামী পাচলি যেনে কেপচিকাম আদিৰ লগতে ফুলৰ মূল্য ভালে আছিল। কিন্তু এতিয়া মূল্যৰ অৱনমন ঘটিছে (এয়া অতিৰিক্ত যোগান আৰু পৰিৱৰ্তিত বজাৰৰ কাৰণে ঘটিছে) আৰু পানী ক’তোৱেই পাবলৈ নাই,’ ভাগৱতে কয়।

পাঁচ বছৰ একেৰাহে তেঁও আৰু সাপিকে তেঁওলোকৰ কেপচিকামৰ খেতিত লোকচানৰ সমুখীন হ’ল। কিন্তু নিজৰ লোকচানৰ কথা ক’বলৈ তেঁওলোকে সংকোচবোধ কৰে। 'মুকলিত এনেদৰে ওলাই অহাটো টান,’ ভাগৱতে কয়। 'বন্ধুবৰ্গ আৰু আত্মীয়ই আমাক ঋণী বুলি গম পালে আমাৰ সামাজিক স্থিতি লাঘৱ হ’ব বুলি ভয় হয়। কিন্তু এইবাৰ আমাৰ সমস্যা চৰকাৰৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰোৱাৰ সময় আহি পৰিছে।’

'এনেদৰে খেতিত ছায়া-জালি নাইবা পলিৃ-গৃহ লগোৱা আহমেদনগৰ জিলা আৰু অইন বহু ঠাইৰ বহু কৃষকে ঋণৰ বোজা বব নোৱাৰা হৈছে, ফলত বহুতে প্ৰকল্প বিসৰ্জনো দিছে,’ দাদাচাহেবে কয়। চিৰ্দিৰ নিকটৱৰ্তী কানকুৰি গাঁৱত (দাদাচাহেবৰ তাতেই ঘৰ) বহুতৰে তলি উদং হৈ গৈছে আৰু বেংকৰ পৰা আৰু ঋণো নাপায়। 'এয়া তৰল সংকট, এয়া পানীৰ সংকট, এয়া বজাৰৰ সংকট। আমি আৱদ্ধ হৈ পৰিছো। পৰিয়াল চলাবলৈ মোৰ পেঞ্চন আছে (তেঁও নৌবিভাগৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত কৰ্মচাৰী), কিন্তু আনবোৰৰ একো নাই...’।