“आपली चार लेकरं घेऊन दिवस रात्र पायी जाणारी ती आई – माझ्यासाठी तीच मा दुर्गा आहे.”
हे आहेत रिंतू दास, ज्यांनी स्थलांतरित मजुराच्या रुपात दुर्गामातेचं अक्षरशः चित्र रेखाटलं. कोलकात्याच्या नैऋत्येकडे असलेल्या बेहालामध्ये बारिशा दुर्गा पूजा मंडळामधलं हे अनोखं शिल्प आहे. दुर्गामातेसोबत स्थलांतरित मजुरांच्या इतरही देवता आहेत – सरस्वती, लक्ष्मी, गणपती आणि इतरही. करोना विषाणूमुळे आलेल्या महामारीदरम्यान स्थलांतरित कामगारांना जो संघर्ष करावा लागला त्याला आदरांजली म्हणून हा देखावा उभारण्यात आला आहे.
४६ वर्षांचे रिंतू दास यांना टाळेबंदीच्या काळात “गेली सहा महिने मी माझ्याच घरी नजरकैदेत असल्यासारखं” वाटत होतं. आणि ते म्हणतात, “आणि टीव्ही सुरू केला की समोर मृत्यूचं तांडव सुरू. किती जणांना याच्या झळा सोसाव्या लागल्या आहेत. किती तरी जण रात्रंदिवस पायी चालतायत. कधी कधी तर अन्नाचा घास नाही ना पाण्याचा घोट. आया चालत होत्या, आणि त्यांच्या मुली. तेव्हाच मी ठरवलं की मी या वर्षी जर पूजा केली तर मी या लोकांसाठी प्रार्थना करेन. या आयांचा मी सन्मान करेन.” आणि म्हणूनच दुर्गामाता एका स्थलांतरित मजूर आईच्या रुपात साकार झाली.
“मूळ संकल्पना निराळी होती,” रिंतू दास यांच्या संकल्पनेप्रमाणे मूर्ती घडवणारे ४१ वर्षांचे पल्लब भौमिक सांगतात. पश्चिम बंगालच्या नाडिया जिल्ह्यातल्या आपल्या घरून ते पारीशी बोलत होते. २०१९ साली दुर्गापूजेचा सोहळा संपत नाही तोवर “बारिशा मंडळाच्या लोकांना यंदाच्या पूजेची तयारी सुरू केली होती. पण मग कोविड-१९ ची महामारी आली आणि अर्थातच २०२० आगळंच असणार याची सगळ्यांनाच कल्पना आली. त्यामुळे मग मंडळाचं आधीचं सगळं नियोजन गुंडाळून ठेवावं लागलं.” आणि मग नव्या कल्पना टाळेबंदी आणि श्रमिकांच्या अपेष्टांभोवती रचलेल्या होत्या.
