अनंतपूरच्या टोमॅटोच्या बाजाराशेजारचं हे रान म्हणजे भाव पडल्यावर ही भाजी किंवा फळ फेकून देण्याचं हक्काचं ठिकाण झालंय. (ब्रिटानिका ज्ञानकोष म्हणतो टोमॅटो हे एक फळ असून आहारतज्ज्ञ मात्र त्याची गणना भाजी म्हणून करतात). आजूबाजूच्या गावांतून आलेले शेतकरी विकला न गेलेला माल इथे फेकून जातात. इथे शेरडांची कायम गर्दी असते. “पण पावसाळ्यात बकऱ्यांनी टोमॅटो खाल्ला तर त्यांना ताप येतो,” पी. कदिरप्पा सांगतात. ते मेंढपाळ आहेत आणि इथनं पाच किलोमीटर अंतरावर असलेल्या अनंतपूर जिल्ह्यातल्या बुक्करायसमुद्रम गावातून आपली शेरडं-मेंढरं इथे घेऊन येतात.
बकऱ्यांची तब्येत गायींपेक्षा नाजूक असते आणि त्यांना ताप वगैरे येतो. माझ्यासाठी हे नवीन होतं. अनंतपूरमध्ये गेल्या काही दिवसांपासून पाऊस पडतोय त्यामुळे बकऱ्यांना त्यांच्या आवडीचं फळ खायला मनाई आहे. पण तिथेच आसपास हे जितराब काही तरी गवत आणि तण खात रेंगाळत होतं. आपल्याहून महाकाय असणाऱ्या शत्रूंकडे कटाक्ष टाकत. आपल्या जनावरांना मिळणाऱ्या मेजवानीसाठी हे पशुपालक शक्यतो शेतकऱ्यांना काही मोबदला देत नाहीत. कारण कधी कधी तर एका दिवसात हजारोच्या संख्येत इथे टोमॅटो टाकला जातो.
अनंतपूरच्या बाजारात टोमॅटो शक्यतो २० ते ३० रुपये किलो भावाने विकला जातो. शहरातल्या रिलायन्स मार्टमध्ये तो सगळ्यात स्वस्त मिळू शकतो. “आम्ही एकदा फक्त १२ रुपये किलो दराने टोमॅटो विकलाय,” मार्टमधला एक कर्मचारी सांगतो. “त्यांचे स्वतःचे पुरवठादार असतात,” मार्टबद्दल एक भाजीविक्रेता म्हणतो. “आम्हाला मार्केट यार्डातून माल खरेदी करावा लागतो. दिवसाच्या अखेरीस माल खराबच होणार असेल तर आम्ही तो फेकून देतो.”
