''ਏਈ ਗਾਛ, ਏਈ ਘੋਰ, ਏਈ ਮਾਟੀਰ ਜੇ ਮਾਯਾ, ਸੇਈ ਮਾਯਾ ਲਿਏ ਆਮਰਾ ਕੁਥਾਯ ਜਾਬੋ?'' (ਇਹ ਰੁੱਖ-ਪੌਦੇ, ਇਹ ਘਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਇਸ ਨਰਮ ਮਹਿਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੇ?)''
ਆਪਨਕੁਰੀ ਹੇਮਬ੍ਰਮ ਦੁਖੀ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ-ਪੀਤੀ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਤਾਲ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ,''ਇਹ ਸਭ ਮੇਰਾ ਹੈ।'' 40 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਔਰਤ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਲਾਏ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ,''ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ 5-6 ਵਿਘਾ (ਡੇਢ ਏਕੜ ਦੇ ਕਰੀਬ) ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਰਕੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
''ਕੀ ਸਰਕਾਰ ਮੇਰਾ ਉਹ ਸਭ ਮੋੜ ਸਕੇਗੀ ਜੋ ਮੈਂ ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ?'' ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬੀਰਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਦੇਵਚਾ ਪਾਚਾਮੀ (ਜਿਹਨੂੰ ਦੇਊਚਾ ਪਾਚਾਮੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਰਾਜ ਕੋਲ਼ਾ ਖਣਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਾਰਨ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ਼ 10 ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਨਕੁਰੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹਰਿਨਸਿੰਗਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
"ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੇ?" ਆਪਨਕੁਰੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ਼ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ,''ਅਸੀਂ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ਼ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਨ, ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ਼ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਔਜ਼ਾਰਾਂ– ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੰਡੇ, ਝਾੜੂ ਅਤੇ ਕਟਾਰਿਆ ਨਾਲ਼ ਲੈਸ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੀਨਸਿੰਗਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਧੁੱਪ ਪੂਰੀ ਚਮਕਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਨਕੁਰੀ ਆਪਣੀ ਗੁਆਂਢਣ ਲਬਸਾ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਘਰ ਦੇ ਕਮਰੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਛੱਤ ਖਪਰੈਲਾਂ ਦੀ। ਇਹ ਘਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਡਿਓੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
"ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਜਾਨ ਲੈਣੀ ਪਵੇਗੀ," ਲਬਸਾ ਹੇਮਬ੍ਰਮ ਸਾਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ। ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਵੇਲ਼ੇ ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਵੀ ਖਾ ਰਹੀ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲੇ ਚੌਲ਼ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਬਚੀ-ਖੁਚੀ ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ। 40 ਸਾਲਾ ਲਬਾਸਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾੜੀ 200 ਤੋਂ 400 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ।
