10 ਸਾਲਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ- ਇਜਾਜ਼, ਇਮਰਾਨ, ਯਾਸੀਰ ਤੇ ਸ਼ਮੀਨਾ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹਾਲੇ ਕੁਝ ਕੁ ਸਾਲ ਤਾਂ ਬੀਤੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਸਕੂਲੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਚਰਾਂਦਾਂ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਇਹ ਛੁੱਟੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਿਸਾਬ, ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੇ ਲੇਖਣ ਕਲਾ ਵੀ ਭੁੱਲਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ-ਹੁੰਦਿਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਛੱਡਣ ਦਾ ਚਲਨ ਵੱਧ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਤਾਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਫਰੰਟ ਬੈਂਚਰਸ ਲਈ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਜਿਹਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
ਪਰ ਹੁਣ ਸਮੱਸਿਆ ਮੁੱਕਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਆਜੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ, ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਰ੍ਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ 25 ਸਾਲਾ ਅਲੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਲਿੱਦਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੁੱਜਰ ਬਸਤੀ ਖਾਲਾਨ ਵਿਖੇ ਆਏ। ਹੁਣ ਉਹ ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ (ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਗੇ ਜੋ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਰਾਂਦਾਂ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰ ਗਏ ਹਨ।
''ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਐ ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣਾਂਗੀ,'' ਸ਼ਮੀਨਾ ਜਾਨ ਸੰਗਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੋਲ੍ਹੀ ਵਰਕਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਗੁਆਚ ਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਨੂੰ ਪੱਲਿਓਂ ਵੀ ਪੈਸੇ ਖਰਚਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
