ਰਾਜੇਸ਼ ਅੰਧਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2500 ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਰਕਮ ਅਦਾ ਕਰ ਕੇ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਖਰੀਦਿਆ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਓਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। “ਇਹ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਬੇਟੇ ਦਿਨੇਸ਼ ਲਈ ਤੋਹਫਾ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ,” 43 ਸਾਲਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਬਾਕੀ ਦੀ ਰਕਮ 1000 ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ 7500 ਰੁਪਏ ਸੀ।
ਸਮਾਰਟਫੋਨ 16 ਸਾਲਾ ਦਿਨੇਸ਼ ਕੋਲ ਹੈ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਾਲਘਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਡੋਂਗਰੀ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਫੋਨ ਨੂੰ ਚਲਾਓਣ ਦੀ ਨਾਕਾਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਫੋਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਓਨੀ ਹੀ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਰਾਜੇਸ਼ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 250-300 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਕਮਾਓਂਦਾ ਹੈ। “ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਓਣਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ,” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। “ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਦ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਬਟਨਾਂ ਵਾਲਾ ਫ਼ੋਨ ਹੀ ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ”।
ਤਾਲਾਸਰੀ ਤਾਲੁਕਾ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਗਰੀਬ ਆਦਿਵਾਸੀ ਤਬਕੇ ਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਪੀੜੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬੜੇ ਹੀ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਚਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਖਰਚੇ ਅਤੇ ਨੈਟਵਰਕ ਵਰਗੇ ਅੜਿੱਕੇ ਹਨ।
ਗੁਜਰਾਤ ਬਾਰਡਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਇਹ ਕਬਾਇਲੀ ਪੱਟੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਦੂਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ 130 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੀ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹੈ। “ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਆਓਂਦੀ ਹੈ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ,” ਰਾਜੇਸ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਵਰਲੀ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਡੋਂਗਰੀ ਵਿਖੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਦਰੱਖਤ ਥੱਲੇ ਬੈਠਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਬਸ ਸਮਝ ਲਓ ਕਿ ਇੱਥੇ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਨੈਟਵਰਕ ਹੈ। ਝੁੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਕੋਲ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਲੜਕੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ। ਕਿਓਂਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਲੱਭਣਾ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਹੋਵੇ।
