ਕਰਾਡਾਗਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕਿਸੇ ਘਰ ਬੱਚਾ ਜੰਮੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਮਕਾ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਮਕਾ 9,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲ਼ੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਕਾਰੀਗਰ ਹਨ ਜੋ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੰਗਣ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਡਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਇਹ ਕੰਗਣ ਇੰਨੇ ਸ਼ੁੱਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਗੁੱਟ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।
"ਭੇਡਾਂ ਅਕਸਰ ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ," ਸੋਮਕਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ 55 ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ। ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕੰਡਾ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਕੰਗਣ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧੰਗਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਾਡਾਗਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਠ ਧੰਗਰ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। "ਨਿੰਮਾ ਗਵਾਲਾ ਘਾਟਲਾ ਆਹੇ [ਮੈਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੱਧੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਜਾਇਆ ਹੈ]," ਸੋਮਕਾ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ। ਕਰਾਡਾਗਾ ਪਿੰਡ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ ਬੇਲਗਾਵੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਸੋਮਕਾ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਦੋਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
"ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਕੰਡਾ ਮੰਗਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ," ਸੋਮਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਸੋਮਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਮਰਹੂਮ ਕਿਸਨਾਬਾਈ ਬਨਾਕਰ ਨੂੰ ਕਰਾਡਾਗਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਡਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। "ਮੈਂ ਸਦਾ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੀ ਕਿ ਉਹ ਕੰਡਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੇਡ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਵਾਲ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਸੀ," ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਧੀਆ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਲ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੁਤਰੇ ਜਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਲ਼ਾ ਨੂੰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਖੁਰਦੁਰੇ ਹੁੰਦੇ। "ਸੌ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਲ਼ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭੇਡ ਦੇ ਹੀ ਸਹੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ।''
ਸੋਮਕਾ ਨੇ ਕੰਡਾ ਬਣਾਉਣਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਰਹੂਮ ਅੱਪਾਜੀ ਬਨਾਕਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸਨ। ਇਸ ਕਲਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਗਏ। ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਸੋਮਕਾ ਨੇ ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕੰਡਾ ਦੀ ਘਟਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਹਨ: "ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਆਜੜੀ ਨੌਜਵਾਨ ਭੇਡਾਂ ਨਹੀਂ ਚਰਾ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਇਸ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਕੀ ਹੀ ਜਾਣਨਗੇ?"
