જ્યાં સુધી તેમને યાદ છે ત્યાં સુધી મોહનલાલ લુહારને હથોડો અથડાવાનો અવાજ મોહિત કરી જાય છે. નાનપણથી જ આ લયબદ્ધ રણકાર સાંભળીને મોટા થયેલા તેઓ જાણતા હતા કે આ ઓજારની મદદથી વસ્તુઓ બનાવવી એ તેમના માટે જીવનપર્યંત એક જુસ્સો બની જશે.
મોહનલાલનો જન્મ રાજસ્થાનના બાડમેર જિલ્લાના નાંદ ગામમાં લુહાર પરિવારમાં થયો હતો. જ્યારે તેઓ આઠ વર્ષના હતા ત્યારે તેઓ તેમના પિતા સ્વર્ગસ્થ ભાવરામ લુહારને હથોડી અને અન્ય સાધનો આપીને તેમની મદદ કરતા હતા. તેઓ કહે છે, “હું ક્યારેય શાળાએ ગયો નથી અને આ સાધનો સાથે [નાનપણથી] રમતો રહ્યો છું.”
આ પરિવાર ગડુલિયા લુહાર સમુદાય સાથે સંબંધ ધરાવે છે, જે રાજસ્થાનમાં અન્ય પછાત વર્ગ તરીકે સૂચિબદ્ધ છે અને મારવાડી અને હિન્દી ભાષા બોલે છે. 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં વધુ કામની શોધમાં પાંચ દાયકા પહેલાં જેસલમેર આવ્યા ત્યારે મોહનલાલ કિશોર વયના હતા. ત્યારથી, તેમણે વિવિધ પ્રકારની સામગ્રીમાંથી મોરચંગ બનાવ્યા છે: એલ્યુમિનિયમ, ચાંદી, સ્ટીલ અને પિત્તળમાંથી પણ.
જેસલમેરના રેતીના ઢુવાઓ પર સાંભળવામાં આવતા એક પર્ક્યુસન વાદ્ય, સંગીતમય મોરચંગને આકાર આપવા માટે લાલચોળ લોખંડને 20,000 કલાકથી વધુ સમય વિતાવનાર મોહનલાલ કહે છે, “ફક્ત લોખંડના ટુકડાને સ્પર્શ કરતાંજ, હું કહી શકું છું કે તે સારું વાગશે કે નહીં.”
65 વર્ષીય મોહનલાલ કહે છે, “મોરચંગ બનાવવું મુશ્કેલ છે,” અને કહે છે કે તેમને યાદ નથી કે તેમણે અત્યાર સુધીમાં કેટલા મોરચંગ બનાવ્યા છે: “ગિનતી સે બાહર હૈ વો [તેનો કોઈ હિસાબ નથી.]”
મોરચંગ (જેની મોર્સિંગ તરીકે પણ જોડણી કરવામાં આવે છે) આશરે 10 ઇંચ લાંબું હોય છે અને તેમાં બે સમાંતર કાંટા સાથે ધાતુના ઘોડાના આકારની વીંટી હોય છે. તેમની વચ્ચે ધાતુની જીભ હોય છે, જેને ટ્રિગર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે જે એક છેડે જડેલી હોય છે. સંગીતકાર તેને તેના આગળના દાંત વડે પકડે છે અને તેમાંથી શ્વાસ લે છે. એક હાથ વડે, સંગીતકાર મોરચંગની જીભને ખસેડે છે, સંગીતના સૂર બનાવે છે, અને બીજો હાથ લોખંડના કિનારા પર પકડ જાળવવામાં વાપરે છે.
