ମଙ୍ଗଳା ହରିଜନ ସେହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ମନେପକାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାକୁ ସେ କାମ ପାଇଁ ଯାଇଛନ୍ତି। “କୁଞ୍ଚୁର, କୁରାଗୁଣ୍ଡ, କ୍ୟାତଙ୍କେରି... ମୁଁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ରତ୍ତିହାଲ୍ଲି ମଧ୍ୟ ଯାଇଥିଲି,” ବୋଲି ସେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ହାବେରି ଜିଲ୍ଲାର ହିରେକେରୁର୍ ତାଲୁକା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକର ନାମର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁକରୁ କହିଲେ । ଜଣେ କୃଷି ଶ୍ରମିକ ଭାବେ ଫାର୍ମଗୁଡ଼ିକରେ ଦୈନିକ ମଜୁରି ନେଇ କାମ କରିବାକୁ ମଙ୍ଗଳା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ତାଙ୍କର ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରାମରୁ ପ୍ରାୟ ୧୭-୨୦ କିଲୋମିଟର ରାସ୍ତା ଯିବାଆସିବା କରଥାନ୍ତି ।
“ମୁଁ ଦୁଇ ବର୍ଷ ହେବ କୋନନତଳିକୁ ଯାଉଛି,” ବୋଲି ସେ ମତେ କହିଲେ । କୋନନତଳି ଓ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କ ଗ୍ରାମ ମେନାସିନାହଲ୍, ଉଭୟ ହାବେରିର ରାଣୀବେନ୍ନୁର ତାଲୁକରେ ଅବସ୍ଥିତ । ହିରେକେରୁର୍ ତାଲୁକ ଏଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୫ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅଛି। ମଙ୍ଗଳା ଓ ତାଙ୍କ ଆଖପାଖରେ ରହୁଥିବା ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମେନାସିନାହଲ୍ର ମଡିଗା କେରି – ମଡ଼ିଗାର ଏକ ଦଳିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର କଲୋନୀ-ରେ ରୁହନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ୮ -୧୦ସଦସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ଛୋଟ ଛୋଟ ଦଳ ଗଠନ କରି ହାବେରିର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ କାମ କରିବାକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି ।
ସାଧାରଣତଃ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୈନିକ ୧୫୦ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିଥାନ୍ତି, ହେଲେ ବର୍ଷର କେତେକ ମାସରେ ସେମାନେ ଦିନକୁ ଅଧିକ ୯୦ଟଙ୍କା ପାଇଥାନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ହସ୍ତ-ପରାଗସଙ୍ଗମକାରୀ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି । ଏହି କାମ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂରା ଜିଲ୍ଲାର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ଓ ଯେଉଁ ଚାଷୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଜମିରେ ଭଡ଼ା ସୂତ୍ରରେ କାମ କରିବାକୁ ନିଅନ୍ତି, ସେହି ଚାଷୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟୋରିସ୍କାରେ ସେମାନଙ୍କ ଘରୁ ଆଣିବା ଓ ଘରେ ଛାଡ଼ିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥାନ୍ତି । “ଅଟୋଚାଳକମାନେ ଦିନକୁ ୮୦୦- ୯୦୦ ଟଙ୍କା ଭଡ଼ା ନେଇଥାନ୍ତି, ଏଣୁ ସେମାନେ (ଚାଷୀମାନେ) ଏଥିପାଇଁ ଆମ ମଜୁରିରୁ ୧୦ଟଙ୍କା କାଟି ଦିଅନ୍ତି,” ବୋଲି ମଙ୍ଗଳା କହିବା ସହିତ “ପୂର୍ବେ ଯିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଅଟୋ ନଥିଲା, ଆମେ ଚାଲିଚାଲି ଯାଉଥିଲୁ” ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି ।
ପତଳା ଶରୀର ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ଓଜନଠାରୁ କମ୍ ଓଜନ ଥିବା ଭଳି ଜଣାପଡୁଥିବା ୩୦ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ମଙ୍ଗଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ – ସେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଦିନ ମଜୁରିଆ – ଓ ସେମାନଙ୍କର ଚାରି ସନ୍ତାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ବଖରା ବିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଛପର ଘରେ ରୁହନ୍ତି । ଏକ ତାପଦୀପ୍ତ ବଲ୍ବ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଛି ସେମାନଙ୍କ କୁଡ଼ିଆରେ, ଯାହାର ଗୋଟିଏ କୋଣକୁ ରୋଷେଇ ଘର ପାଇଁ ଓ ଅନ୍ୟ କୋଣକୁ ପୋଷାକ ଥାକ କରି ରଖିବା ପାଇଁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ପାଖର କାନ୍ଥକୁ ଲାଗି ଏକ ଭଙ୍ଗା ଷ୍ଟିଲ୍ ଲୁଗା ଆଲମାରୀ ରହିଛି ଓ ମଝିରେ ଖାଲି ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଖାଇବା ଓ ଶୋଇବା ସ୍ଥାନ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରଯାଉଛି । ବାହାରେ ଉପରକୁ ଉଠି ଏକ ପଥର ରହିଛି ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର କପଡ଼ା ଓ ବାସନକୁସନ ସଫା କରିଥାନ୍ତି ।
