ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ମିଳିଥିବା ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏବର୍ଷର ପ୍ରଥମ ୫ ମାସରେ ଓସମାନାବାଦର ଅନ୍ୟ ୫୫ ଚାଷୀ ସମାନ ପନ୍ଥାକୁ ଆପଣାଇ ନେଇଥିଲେ। ଏହା ଅର୍ଥ ପ୍ରତି ୩ ଦିନରେ ମରୁଥିଲେ ଜଣେ ଚାଷୀ । ଆଉ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି, ୨୦୧୬ ରେ ଭଲ ବର୍ଷା ଯୋଗୁଁ ମରୁଡ଼ି ପରିସ୍ଥିତି ସୁଧୁରିବା ପରେ ବି ଏହି ଧାରା ଜାରି ରହିଥିଲା।
ଭଲ ବର୍ଷା ବି ମରାଠାୱାଡ଼ା ଚାଷୀଙ୍କୁ କୃଷି କଷଣ ଓ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିବାରୁ ନ ରୋକି ପାରିବାର ଗୋଟିଏ କାରଣ ହେଉଛି, ଚାଷ କରିବାକୁ ସେମାନେ ଋଣ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ଲାଗି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନପାଇବା।
ସେମାନେ କାହା ପାଖକୁ ଯିବେ? ବ୍ୟାଙ୍କ ଋଣ ଯୋଗାଣରେ ଅନେକ ପାତରଅନ୍ତର ନୀତି ରହିଛି। ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କର ତଥ୍ୟ କହୁଛି ଋଣ ଯୋଗାଣ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ଭିତରେ ଥିବା ତାରତମ୍ୟା କଥା । ମରାଠୱାଡ଼ାର ୮ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ବାସ କରନ୍ତି ୧୮ କୋଟି ଲୋକ। ଯାହାକି ପୁଣେ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକସଂଖ୍ୟା ୯୦ ଲକ୍ଷର ଦୁଇ ଗୁଣା। କିନ୍ତୁ ମରାଠାୱାଡ଼ାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସାୟିକ (ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ୍ତ ଓ ଘରୋଇ) ଦ୍ଵାରା ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିଆଯାଇଥିବା ମୋଟ୍ ଋଣ ପରିମାଣ ୪୫,୭୯୫ କୋଟି ଟଙ୍କା। ଯାହାକି ପୁଣେ ଜିଲ୍ଲାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଋଣ (୧୪୦,୬୪୩ କୋଟି ଟଙ୍କା)ର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶରୁ ବି କମ୍। ଏହା ହିଁ ସୂଚାଉଛି, ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପଛୁଆ ଓ ଲାଭ ମିଳୁନଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଋଣ ଦେବାକୁ କେତେ କୁଣ୍ଠିତ। ବୋଧହୁଏ ଏହା ହିଁ କାରଣ, କୃଷି ସହ ଜଡ଼ିତ କୌଣସି ଶିଳ୍ପ ଏସବୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନ ଆସିବାର।
ଦେବୀଦାସ ତୁଲଜାପୁରକର, ଅଲ ଇଣ୍ଡିଆ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏମ୍ପ୍ଲଇଜ ଆସୋସିଏସନର ଯୁଗ୍ମ ସମ୍ପାଦକ କହନ୍ତି, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ୯୦ ଭାଗ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ କାରବାର ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନିଟି ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥାଏ। ସେସବୁ ହେଉଛି, ଠାଣେ, ମୁମ୍ବାଇ ଓ ପୁଣେ। ଏହି ତାରତମ୍ୟ ଦୂର ଲାଗି, “ଏସବୁ ବିକଶିତ ଅଞ୍ଚଳର ସମ୍ବଳ ସବୁ ଅନ୍ୟ ଅବିକଶିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।’’ “କିନ୍ତୁ ଆମେ ତାରତମ୍ୟ ବଜାୟ ରଖୁଛୁ। ”
ଏସବୁ ବାଦ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଋଣକୁ ଏକାଠି କରି ଦେଉଛନ୍ତି। କୃଷି ଋଣ ଓ ଦୀର୍ଘମିଆଦି ଋଣକୁ ଏକାଠି କରି ଦେଉଛନ୍ତି। (ବିହନ ଓ ସାର କିଣା ଆଦି କୃଷି କାମ କରିବା ଲାଗି ଦିଆଯାଇଥିବା) ଋଣର ସୁଧହାର ୭ ପ୍ରତଶତ। ଏହା ମଧ୍ୟରୁ ୪ ପ୍ରତିଶତ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଦେଇଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ (ଟ୍ରାକ୍ଟର ଓ ଅନ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରପାତି କିଣିବା ଲାଗି ଦିଆଯାଉଥିବା ଦୀର୍ଘମିଆଦି ଋଣରେ ସୁଧହାର) ଏହାର ଦୁଇଗୁଣା। ଋଣ ପୁନଃ ସଂରଚନାରେ ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଋଣକୁ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଏ। ଏହାକୁ ଏକ ନୂଆ ଦୀର୍ଘମିଆଦି ଋଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଦିଆଯାଏ। ଫଳରେ ଚାଷୀ ପାଇଁ ଦେୟ ପରିମାଣ ବଢ଼ିଯାଏ। ଆଉ ସେମାନଙ୍କୁ ନୂଆ ଋଣ ଲଗି ଅଯୋଗ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି ଦିଆଯାଏ।
ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଔରଙ୍ଗାବାଦ ଶାଖାର ଜଣେ ସେବାନିବୃତ୍ତ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ମତରେ, ସେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟର ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଋଣର ପୁନଃ ସଂରଚନା ନ କରିବାକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଇଥାନ୍ତି। “କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ବ୍ୟାଙ୍କ କର୍ମଚାରୀ ଏପରି କରି ନଥାନ୍ତି।’’ “ପ୍ରକୃତରେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଉପରେ ଚଢ଼ାଉ ନ ହେବା ପାଇଁ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଋଣ ପୁନଃ ସଂରଚନା କରିବା ଲାଗି କୁହାଯାଇଥାଏ।”
ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଚାଷୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଜିଲ୍ଲା ସମବାୟ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଯିବା ଛଡ଼ା ଆଉ କଛି ବାଟ ନଥାଏ। ସେଠାରେ ଏମାନଙ୍କର ଖାତା ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ମରାଠୱାଡ଼ାର ୬ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ୬ଟି ସମବାୟ ବ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରାୟ ଅଚଳ ସ୍ଥିତିରେ। କାରଣ ଏମାନେ ଋଣ ଖିଲାପକାରୀ ପ୍ରତିପତ୍ତିଶାଳୀ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ପାରୁନାହାନ୍ତି। ଲାଟୁର ଓ ଔରଙ୍ଗାବାଦରେ ଥିବା ଜିଲ୍ଲା ସମବାୟ ବ୍ୟାଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ଭଲ ନାହିଁ।
ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ସନ୍ଦୀପଙ୍କ ଭଳି ଚାଷୀମାନେ ଘରୋଇ ସାହୁକାରଙ୍କ ଦ୍ଵାରସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି। ଏମାନେ ତୁରନ୍ତ ନଗଦ ଯୋଗାଇ ଦିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କ ସୁଧହାର ଥାଏ ବିପୁଳ, ମାସିକ ୩ରୁ ୫ ପ୍ରତିଶତ ବା ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୪୦ରୁ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ। ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ପରିଶୋଧ କ୍ଷମତା ଭିତରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଋଣର ସୁଧ ପିରମାଣ ଏହାର ମୂଳ ପିରମାଣର ବହୁଗୁଣା ହୋଇଯାଏ।
ବୀଡ ଜିଲ୍ଲାର ଅଞ୍ଜନୱାଟି ଗାଁରେ ଭଗବାନ ୟେଢ଼େ, ୬୫ ବର୍ଷ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସଖର ବାଈ ମଧ୍ୟ ଘରୋଇ ସାହୁକାରଠାରୁ ଋଣ ଆଣିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି। “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ହାଇଦ୍ରାବାଦ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଋଣ ଆଣି ସାରିଛି। ତା’ଛଡ଼ା ୧.୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଘରୋଇ ଋଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି’’, ୟେଢ଼େ କହନ୍ତି । “ଏହା ଭିତରୁ ମୋ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କ ପଢ଼ା ଲାଗି କିଛି ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି। ସେମାନେ ପୁଣେର ପାଠ ପଢ଼ିବା ପରେ ଏବେ ଚାକିରି ଖୋଜୁଛନ୍ତି।”
