પ્રાસ અને પ્રયોજન સાથે - સ્થળાંતરિત શ્રમિકો માટેનું રેપ ગીત

આ દુલેશ્વર તાંડીનું ગાયન છે. તે 'સરકાર, તુઈ જબાબ દે' લખવાનું અને ગાવાનું કારણ સમજાવતા કહે છે, “મેં મારા રેપ દ્વારા મારી વ્યથા અને ગુસ્સો વ્યક્ત કર્યો હતો.”

તેઓ ઉમેરે છે, "જ્યારથી  ભારતમાં લોકડાઉન લાદવામાં આવ્યું, ત્યારથી દેશના ગરીબ લોકોના દુઃખની શરૂઆત થઈ, મજૂરોએ તેમની નોકરી ગુમાવી હતી, તેઓ બેઘર બન્યા હતા, અને દિવસોથી ભૂખે મરતા હતા. હજારો લોકોને કાળઝાળ ગરમીમાં ઉઘાડા પગે ચાલતા ચાલતા  તેમના ગામોમાં પાછા ફરવાની ફરજ પડી હતી. એવું નથી કે સરકાર આ બધું અટકાવી શકી ન હોત કે પછી લોકોને મદદ પૂરી પાડી શકી ન હોત - પણ આવું કંઈ કરવાને બદલે સરકારે  ભારતના ગરીબોને તેમના નસીબને ભરોસે છોડી દીધા. આ બધું  જોઈને હું દુઃખી થઈ  ગયો, મને આઘાત લાગ્યો. અને મને લાગે છે કે આપણે સરકાર પાસે જવાબ માગવો જ  જોઈએ … ”

આ ગીત કોસલી (અથવા સાંબલપુરી) ભાષામાં છે. દુલેશ્વરના શ્રોતાઓ તેમને રેપર દુલે રોકર તરીકે ઓળખે  છે. તેઓ  હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં પણ ગાય છે. પરંતુ મુખ્યત્વે તેમના કોસલી રેપ ઓડિશામાં યુવાન પ્રેક્ષકોને આકર્ષિત કરી રહ્યા છે.

27 વર્ષના દુલેશ્વર, કાલાહાંડી જિલ્લાના બોરડા ગામના  છે. તેમના ગામથી લગભગ 45 કિલોમીટર દૂર ભવાનીપટણા શહેરની સરકારી કોલેજમાંથી તેમણે બીએસસીની ડિગ્રી મેળવી છે. તેમનો પરિવાર અનુસૂચિત જાતિના ડોમ સમુદાયનો છે. તેમના ઘરમાં ફક્ત દુલેશ્વર અને તેમની માતા પ્રમીલા છે. તેમની માતા ખેડૂત અને બળતણ માટે લાકડાં વીણનાર છે, અને તેમને માસિક વરિષ્ઠ નાગરિક પેન્શન પેટે 500 રુપિયા મળે છે. તેમના પિતા, નીલમણી તાંડી, ખેડૂત અને સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનના સહાયક હતા. લગભગ ત્રણ વર્ષ પહેલાં તેમનું નિધન થયું હતું.

દુલેશ્વર કહે છે કે, તેમના પરિવારની  બે એકર જમીન છે, પરંતુ 2014 માં  વિશાખાપટ્ટનમની એક હોસ્પિટલમાં તેની માતાની શસ્ત્રક્રિયા કરાવવી પડી ત્યારે આ જમીન બેંક પાસે ગીરવી રાખીને 50000 રુપિયા ઉધાર લીધા હતા. વ્યાજ સાથે  તે રકમ  હવે વધીને 1 લાખ રુપિયા થઇ ગઈ છે.

તેઓ ઉમેરે છે, “જમીન ગીરવી છે, પરંતુ હજી પણ અમે તે જમીન પર ડાંગરની ખેતી કરીએ છીએ. અમારી પાસે બી.પી.એલ. [ગરીબી રેખાની નીચેનું] રેશનકાર્ડ છે." પૈસા કમાવવા માટે, દુલેશ્વર બોરડામાં ટ્યુશન્સ આપે છે અને નજીકના બાંધકામો સ્થળોએ કામ કરે છે.

કોલેજના વર્ષો દરમિયાન તેમણે રેપ ગીતો ગાવાની શરૂઆત કરી. તેઓ કહે છે, "મેં કવિતાઓ અને વાર્તાઓની સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લીધો. મેં જે લખ્યું તે બધાએ વખાણ્યું, લોકોએ કહ્યું કે મારું લખાણ વાસ્તવિક અને વ્યવહારુ છે. મને તેનાથી પ્રોત્સાહન મળ્યું, અને હું લખતો રહ્યો.  મારી કવિતાઓ અને વાર્તાઓ સામયિકોમાં પ્રકાશિત થઈ ત્યારે હું ખુશ હતો. મેં નાટક અને લોક-મનોરંજનના કાર્યક્રમોમાં પણ ભાગ લીધો. અને મેં રેપ ગીતો ગાવાનું શરૂ કર્યું. ”