"ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਪਰ ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਓਨੀ ਤਵੱਜੋ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ੀ ਜਿੰਨੀ ਮਿਲ਼ਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।" ਸੁਭਾਸ਼ ਕਬਾੜੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਬਤ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬੀਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ, ਲਤਾ ਸੁਰਵਾਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਲਤਾ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਦੋ ਟੀਕੇ ਝਰੀਟੇ ਸਨ। ਸੋ ਸੁਭਾਸ਼ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ ਵੱਲ ਸ਼ੂਟ ਵੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਆਏ। ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਡਾਕਟਰ ਜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।
"ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਰੀਜ਼ ਸਨ ਇਸਲਈ ਉਹ ਅਗਲੇ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ," 25 ਸਾਲਾ ਸੁਭਾਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। "ਮੈਂ ਨਰਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਇਹ ਟੀਕੇ ਲਾ ਦੇਵੇ ਪਰ ਜਿਓਂ ਹੀ ਉਹਨੇ ਲਤਾ ਦੀ ਫਾਈਲ ਦੇਖੀ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟੀਕਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਉਲੇਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਮੈਂ ਨਰਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਹ ਟੀਕੇ ਅਜੇ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਫਾਈਲ ਨਹੀਂ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹੋਣੇ।"
ਪਰ ਨਰਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਨਾ ਮੰਨੀ। ਜਦੋਂ ਸੁਭਾਸ਼ ਨੇ ਕੁਰਲਾ ਕੇ ਟੀਕਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਭੀਖ ਮੰਗੀ, ''ਤਾਂ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਡਿਊਟੀ 'ਤੇ ਤੈਨਾਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਸਕਿਊਰਿਟੀ ਬੁਲਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ,'' ਸੁਭਾਸ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਟੀਕਾ ਲਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਬਰਬਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।
ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, 14 ਮਈ ਨੂੰ ਲਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਜਾਂਚ ਪੌਜੀਟਿਵ ਆਉਣ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਸਨ। ''ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗੇ ਸਨ,'' ਸੁਭਾਸ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੀਡ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਲਤਾ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਉਹ ਟੀਕੇ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਹ ਇੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ਼ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕਿੱਲਤ ਹੈ। ''ਇਸ ਘਾਟ ਨਾਲ਼ ਮਰੀਜਾਂ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ,'' ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਾਲ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਤੀਬਰ ਫੈਲਾਅ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਨਿਕਲੇ ਕਚੂਮਰ ਨੂੰ ਨੰਗਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਟਾਫ਼ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ਼ ਜੂਝਦੇ ਹਸਪਤਾਲ, ਥੱਕੇ-ਟੁੱਟੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਮਰੀਜ਼ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਮੈਡੀਕਲ ਸਿਹਤ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਸਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
