काही क्षणात अहमदाबादच्या हजारो ठिकाणांहून ते आकाशात झेपावतील. कुठल्याही हवाई प्रदर्शनापेक्षा हे दृश्य शतपटीने सुंदर आणि रंगीबेरंगी. या खगांचे चालक आणि मालक मात्र जमिनीवरच. त्यांच्या मालकीची उड्डाणं भरणारी ही वस्तू नक्की कुणी बनवलीये याची त्यांना सुतराम कल्पना नाही. जवळ जवळ पूर्ण वर्षभर आठ एक जणांचा गट अविरत काम करत यांची निर्मिती करतो. आणि या गटात बहुतेक सगळ्या स्त्रिया आहेत, गावाकडच्या किंवा छोट्या उपनगरांतल्या. त्यांच्या अत्यंत क्लिष्ट, नाजूक आणि कष्टाच्या कामाचा मोबदला मात्र अगदी फुटकळ आहे आणि त्या स्वतः हवेत उड्डाण करण्याची शक्यता जवळपास नाहीच.
मकर संक्रांत आलीये आणि या सणानिमित्त शहरात उडवले जाणारे रंगीबेरंगी पतंग अहमदाबादमध्येच तयार झालेत आणि गुजरातच्या आणंद जिल्ह्यातल्या खंबात तालुक्यात. आणि ते तयार करणाऱ्या बाया चुनारा या गरीब हिंदू समाजाच्या आणि मुस्लिम आहेत. पतंग उडवणाऱ्यांमध्ये हिंदूंची संख्या अधिक.
या बाया वर्षातले १० महिने पतंग बनवण्याचं काम करतात. खास करून १४ जानेवारीला आकाशात झेपावणारे पतंग त्यांच्याच हातून तयार झालेत. पण त्यांना मिळणारा मोबदला मात्र अगदीच फुटकळ. गुजरातमध्ये पतंगांचा उद्योग ६२५ कोटी रुपयांचा आहे आणि तब्बल १.२८लाख लोकांना यात रोजगार मिळतो. या उद्योगात काम करणाऱ्या दर दहांपैकी सात बाया आहेत.
“तयार होण्याआधी प्रत्येक पतंग सात जणांच्या हातून जातो,” ४० वर्षीय सबीन अब्बास नियाझ हुसैन मलिक सांगतात. खंबातमधल्या लाल महाल परिसरातल्या त्यांच्या घर आणि दुकान असलेल्या १२ बाय १० चौरस फुटी खोलीत आम्ही बसलो होतो. सुंदरशा पतंगांची फारशी माहित नसलेली बाजू ते आम्हाला उलगडून सांगत होते. त्यांच्या मागे विक्रेत्यांना पाठवण्यासाठी तयार पतंग चंदेरी कागदात बांधून तयार होते.
