વીસેક વર્ષના રુમા ખીચડ મને પોતાની વાત કહી રહ્યા છે. તેઓ કહે છે, “મારા સાસરિયાઓએ પરણવા લાયક કન્યા મેળવવા માટે તેને પૈસા આપ્યા હતા. આ પ્રથા અહીં સામાન્ય છે. દૂર-દૂરથી આવીને અહીં [રાજસ્થાનમાં] ઠરીઠામ થવું બધાને ફાવતું નથી. મારી જેઠાણી...”
67 વર્ષના યશોદા ખીચડ (નામ બદલ્યું છે) પોતાના દીકરાની વહુને અધવચ્ચે જ અટકાવીને વાતનો દોર પોતાના હાથમાં લઈ લે છે, "પચાસ હજાર લગા કે ઉસકો લાયે થે! ફિર ભી સાત સાલ કી બચ્ચી છોડ કે ભાગ ગયી વો [અમે 50000 રુપિયા આપીને એને લઈ આવ્યા હતા તોય એ ભાગી ગઈ, સાત વર્ષની દીકરીને છોડીને]."
યશોદા પંજાબથી આવેલી તેમના મોટા દીકરાની વહુ વિશે વાત કરી રહ્યા છે જે ભાગી ગઈ હતી. એ કારણે યશોદા હજી આજે પણ તેની પર ગુસ્સે છે. તેમણે ઉમેર્યું, “એ બાઈ! એ ત્રણ વર્ષ સુધી રહી. તેને હંમેશા ભાષાની તકલીફ રહી. એ અમારી ભાષા ક્યારેય શીખી જ નહીં. એક વાર રક્ષાબંધન પર તેણે કહ્યું કે તેને લગ્ન પછી પહેલી વખત તેના ભાઈ અને પરિવારને મળવા જવું છે. અમે તેને જવા દીધી. અને તે ક્યારેય પાછી આવી જ નહીં. આજકાલ કરતા છ વરસ થઈ ગયા."
યશોદાના બીજા દીકરાના વહુ રુમા એક અલગ વચેટિયા મારફત ઝુંઝુનું પહોંચ્યા હતા.
તેમને ખબર નથી કે તેમના લગ્ન કઈ ઉંમરે થયા હતા. પોતાના રાખોડી રંગના કબાટમાં આધાર કાર્ડ શોધતા-શોધતા તેઓએ કહ્યું, "હું ક્યારેય શાળાએ ગઈ નથી તેથી મારો જન્મ કયા વર્ષમાં થયો હતો એ હું તમને કહી શકતી નથી."
હું તેમની પાંચ વર્ષની દીકરીને રૂમમાં પલંગ પર રમતી જોઉં છું.
રુમાએ કહ્યું, “કદાચ મારું આધાર કાર્ડ મારા પતિના વોલેટમાં છે. મને લાગે છે કે હું આશરે 22 વર્ષની છું."
