एका अनोळखी व्यक्तीने एक कागद काढला आणि एक प्रश्न विचारला. आणि तिथूनच सगळं सुरू झालं.
अवघ्या १२ वर्षांचा कमलेश डंडोलिया आपल्या गावाजवळच्या एका टूरिस्ट लॉजपाशी हिंडत होता. तिथे एक परदेसी (अनोळखी माणूस) त्याला दिसला. “त्याने विचारलं, मला भरिया येते का.” आणि काही उत्तर द्यायच्या आत “त्या माणसाने माझ्या हातात एक कागद दिला आणि मला वाचायला सांगितलं.”
तो माणूसही अंदाज बांधत होता. पातालकोट खोऱ्यातल्या तामिया तालुक्यामध्ये भरिया समुदायाची मोठी वस्ती आहे. मध्य प्रदेशात त्यांची नोंद विशेष बिकट स्थितीतल्या आदिवासी गटांमध्ये होते. कमलेश देखील भरिया आहे आणि भरियाटी ही त्याची आदिवासी भाषा तो एकदम उत्तम बोलू शकत असे.
१२ वर्षांच्या कमलेशने त्या कागदावरची माहिती अगदी मस्त वाचून दाखवली. त्याच्याच जमातीबद्दलची माहिती त्यात होती. सगळी माहिती देवनागरी लिपीत लिहिलेली असल्याने त्याला ते “सोपंही गेलं.” पण पुढच्या विभागात काही वस्तूंची नावं होती आणि तिथे मात्र तो जरा अडखळायला लागला. “शब्द भरियाटीच होते, नक्की. कानाला त्यांचा नाद अगदी ओळखीचा होता, पण शब्द मात्र परके वाटत होते.”
काही तरी आठवायचा प्रयत्न करत तो एक मिनिटभर थांबतो, “एक अगदी खास शब्द होता. एक प्रकारची जंगली जडीबूटी होती. छे... मी लिहून ठेवायला पाहिजे होतं,” तो म्हणतो.
कमलेश एकदम अस्वस्थ झाला आणि विचार करू लागला, “भरियाटीत असे मला माहीत नसलेले किती शब्द असतील, मी विचार करू लागलो.” ही भाषा आपण एकदम चांगली बोलू शकतो हे त्याला माहीत होतं. कमलेश त्याच्या आजी-आजोबांकडे लहानाचा मोठा झाला. “अगदी मिसरुड फुटेपर्यंत मी फक्त भरियाटीमध्येच बोलायचो. आजही अस्खलित हिंदी बोलायला मला त्रासच होतो,” हसत हसत कमलेश सांगतो.
