ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਬੜੇ ਭਾਰੇ-ਭਾਰੇ ਹੋਏ ਪਏ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਮੌਤ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੈਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਹਾਲੇ ਤੀਕਰ ਸੁੰਨ ਪਿਆ ਹਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਸਟੋਰੀ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਚੇਨੱਈ ਦੇ ਅਨਾਗਪਾਤੁਰ ਵਿਖੇ ਦਲਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਘਰ ਢਾਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸਰੀਰ ਜਿਓਂ ਲਕਵੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।
7 ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਨੂੰ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਹੋਸੁਰ ਵਿਖੇ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਗੁਦਾਮ ਅੰਦਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਅੱਡ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੈਂ 22 ਮੌਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ। ਮਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, 17 ਤੇ 21 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਗੁਦਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਅੱਠ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਕੋ ਕਸਬੇ ਦੇ ਸਨ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਦੋਸਤ ਵੀ ਸਨ।
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਗੋਦਾਮਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਇਜਾਜ਼ਤਾਂ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕੀਆਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਗੋਦਾਮ ਕਦੇ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ। ਅੰਦਰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮੁਸੀਬਤ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਫ਼ੋਟੋਆਂ ਲੈਣਾ ਤਾਂ ਬੜੀ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ।
ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਦੀਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਪਟਾਕੇ ਲੈ ਕੇ ਨਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਮੇਰੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਦੀਵਾਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤਾਇਆ ਘਰ ਹੀ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਟਾਕੇ ਵੀ ਲਿਆਇਆ ਕਰਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਇਆ ਵੀ ਕਰਦੇ।
ਮੈਨੂੰ ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਦਾ। ਜਿਓਂ-ਜਿਓਂ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਪਟਾਕੇ ਚਲਾਉਣੇ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਤਿਓਹਾਰ ਮਨਾਉਣੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਕੈਮਰਾ ਫੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰੋਲੇਤਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਮੈਂ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ। ਹਰ ਸਾਲ ਪਟਾਕਿਆਂ ਦੇ ਗੋਦਾਮਾਂ 'ਚ ਅੱਗ ਲੱਗਦੀ ਤੇ ਹਾਦਸੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ।
