ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂਵੇਂ ਪਾਟੀ ਚਟਾਈ 'ਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਵਾਲ਼ ਖਿੰਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਰੰਗ ਬੱਗਾ-ਪੂਣੀ ਹੈ, ਇਹ ਔਰਤ ਅਨੁ ਹੈ। ਅਨੁ ਕੋਲ਼ੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਡੰਗਰ ਅਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਠਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਡਾਂ ਧੁੱਪੇ ਸੁੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
''ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਛੱਤਰੀ ਖੋਲ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ ਪਰ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਮੇਰਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵੀ ਕਿਸੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ,'' ਅਨੁ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਮਾਹਵਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 100 ਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਗਿਆ ਇਹ ਰੁੱਖ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਘਰ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
''ਮੇਰੀ ਧੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪਲੇਟ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ,'' ਅਨੁ (ਬਦਲਿਆ ਨਾਮ) ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੱਖਰੇ ਭਾਂਡੇ ਵਰਤਦੀ ਹਨ। ''ਇੰਝ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਮਜ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਅਰਾਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਘਰੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਪਰ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਸੱਭਿਆਚਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੇ ਆਦਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਜੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ।'' ਅਨੁ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਡੇਢ ਏਕੜ ਦੀ ਪੈਲੀ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੇ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਦਸਤੂਰ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਨੁ ਇਕੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਉਮਰ 19 ਸਾਲ ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਵੀ ਇਹੀ ਦਸਤੂਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਅਨੁ ਦੀ 21 ਸਾਲਾ ਇੱਕ ਧੀ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਸਤੀ ਦੇ ਕਰੀਬ 25 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਡੂਗੋਲਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਕਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਅਨੁ ਨੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ ਉਹਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਛੇ ਹੋਰ ਝੌਂਪੜੀਆਂ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਹਨ, ਇਹ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਮੇਂ ਇਹ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਖਾਲੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਵਾਰੀ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ਼ੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
