ਉਹ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਤਾਂਕਿ ਮੁਨਸ਼ੀ ਕੋਲ਼ੋਂ ਇਨਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਸੇ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਣਾ ਦੁੱਪੜ ਲੈ ਸਕੇ- ਮੁਨਸ਼ੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਅਧੀਨ ਕਈ ਸਕੂਲ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਗੱਲ 1939 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਿਜ਼ 11 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਜਿਹਨੇ ਟੌਪ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹਦੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ 'ਬਰਤਾਨੀਆ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ, ਹਿਟਲਰ ਮੁਰਦਾਬਾਦ' ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅੱਲ੍ਹੜ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਹਮਨਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਾਰ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਚੀਕਿਆ: ''ਬਰਤਾਨੀਆ ਮੁਰਦਾਬਾਦ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ।''
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵਧੀਕੀ ਦੇ ਤੁਰਤ-ਫੁਰਤ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲ਼ੇ। ਮੁਨਸ਼ੀ ਬਾਬੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਟਾਪਾ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦੜਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਬਾਕੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਦਮੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਬਿਟਰ-ਬਿਟਰ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭੱਜ ਗਏ। ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਅਥਾਰਿਟੀ, ਜਿਹਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਲਾਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਫ਼ਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ 11 ਸਾਲਾ ਲੜਕੇ ਨੂੰ 'ਖ਼ਤਰਨਾਕ' ਅਤੇ ਇੱਕ 'ਇਨਕਲਾਬੀ' ਗਰਦਾਨਦਿਆਂ ਸਕੂਲੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੀ ਸਕੂਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਝੁੱਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂਕਿ ਆਸਪਾਸ ਬਹੁਤੇ ਸਕੂਲ ਸਨ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਕੋਲ਼ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਵਾਪਸ ਲਏ ਜਾਣ ਲਈ ਹਾੜੇ ਕੱਢੇ। ਇੱਕ ਅਸਰ-ਰਸੂਖਵਾਨ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਨੇ ਵੀ ਉਹਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਝੋਲ਼ੀਚੁੱਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਲੜਕੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਿਆਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਝੁੱਗੀਆਂ ਆਪਣੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਯਾਤੀ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੱਲ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਮੁੜੇ ।
ਪਰ ਆਪਣੀ 93ਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਤਕਲੀਫ਼ਦੇਹ ਅੜਚਨਾਂ ਭਰੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਹਨ।
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਉਸ ਡਰਾਮੇ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਖ਼ੈਰ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਕਿਰਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਅਜ਼ਾਦ ਹਾਂ।''
