ਫੱਟ!
ਇਹ ਤੁਪਕੀ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲ਼ੀ ਪੇਂਗ ਫਲ ਦੀ ਗੋਲ਼ੀ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੈ। ਪੇਂਗ ਅਤੇ ਤੁਪਕੀ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜਗਦਲਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਯੋਜਿਤ ਗੋਂਚਾ ਤਿਓਹਾਰ ਮੌਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤੁਪਕੀ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ 'ਬੰਦੂਕ' ਹੈ, ਜੋ ਬਾਂਸ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਤੂਸ ਜਾਂ ਗੋਲ਼ੀ ਵਜੋਂ ਜੰਗਲੀ ਫਲ-ਪੇਂਗ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 'ਬੰਦੂਕਾਂ' ਇਸ ਹਰਮਨਪਿਆਰੇ ਤਿਓਹਾਰ ਮੌਕੇ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਲਈ ਰੱਥ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਰਾਜ ਦੇ ਬਸਤਰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।
ਜਗਦਲਪੁਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਵਨਮਾਲੀ ਪਾਨੀਗ੍ਰਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,''ਗੋਂਚਾ ਤਿਓਹਾਰ ਮੌਕੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਜ਼ੂਮ ਇੱਥੇ ਅਪੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਤੁਪਕੀ ਜ਼ਰੂਰ ਖ਼ਰੀਦਦਾ ਹੈ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਪਕੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਗੋਲ਼ੀ ਜਾਂ ਕਾਰਤੂਸ ਵਜੋਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਪੇਂਗ ਇੱਕ ਗੋਲ਼-ਅਕਾਰੀ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਰਾ-ਪੀਲ਼ਾ ਫਲ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਵੇਲ਼- ਮਲਕਾਂਗਨੀ (ਸੇਲਾਸਟ੍ਰਸ ਪੈਨੀਕਿਊਲੇਟਸ ਵਿਲਡ) 'ਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੀ ਵਿਖੇ ਵੀ ਗੋਂਚਾ ਤਿਓਹਾਰ ਬੜੇ ਹਰਸ਼ੋ-ਉਲਾਸ ਨਾਲ਼ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤੁਪਕੀ ਤੇ ਪੇਂਗ ਨਾਲ਼ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਸਲਾਮੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਸਤਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਗੋਂਚਾ ਤਿਓਹਾਰ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਬਾਂਸਾਂ ਨਾਲ਼ ਬਣੀ ਇਹ ਬੰਦੂਕ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਜਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।
