''ਗਟਰ ਕੋਈ 20 ਫੁੱਟ ਡੂੰਘਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਰੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਵੜ੍ਹਿਆ। ਉਹਨੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਬਾਲ਼ਟੀਆਂ ਗੰਦ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਉਤਾਂਹ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ, ਰਤਾ ਕੁ ਸਾਹ ਲਿਆ ਤੇ ਦੋਬਾਰਾ ਅੰਦਰ ਵੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਜਿਓਂ ਹੀ ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੜ੍ਹਿਆ ਉਹਨੇ ਚੀਕ ਮਾਰੀ...
''ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਪੱਲੇ ਨਾ ਪਿਆ ਕਿ ਹੋਇਆ ਕੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਗਾਲਸਿੰਗ ਭਾਈ ਅੰਦਰ ਵੜ੍ਹਿਆ। ਪਰ ਅੰਦਰ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਲਈ ਫਿਰ ਅੰਦਰ ਵੜ੍ਹਨ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਾਰੀ ਅਨੀਪ ਭਾਈ ਦੀ ਆਈ। ਹੁਣ ਅੰਦਰ ਵੜ੍ਹੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਨਾ ਕੱਢੀ। ਇਸਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਰੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਗਈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਫੜ੍ਹਾਇਆ; ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਚੱਲਿਆ ਉਹ ਹੱਥ ਕਿਹਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਓਂ ਹੀ ਮੈਂ ਹੱਥ ਨੂੰ ਕੱਸ ਕੇ ਫੜ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਓਸ ਵੇਲ਼ੇ ਮੈਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ,'' ਭਾਵੇਸ਼ ਇੱਕੋ-ਸਾਹ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਭਾਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ੇ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ, ਪਰੇਸ਼ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਇਆਂ ਮਸਾਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਛਲਕ-ਛਲਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸੀ।
20 ਸਾਲਾ ਭਾਵੇਸ਼ ਕਟਾਨਾ ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦਾਹੌਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਖਰਸਾਨਾ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਨ, 'ਖ਼ੁਸ਼ਕਿਸਮਤ' ਰਹੇ ਜੋ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਊਂਦੇ ਬੱਚ ਨਿਕਲ਼ੇ। ਭਾਵੇਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਊਂਦੇ ਬਚਾ ਲਏ ਗਏ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਨ ਜੋ ਭਰੁੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਦਹੇਜ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੀਵਰੇਜ ਚੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਉਤਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਜਿਊਂਦਾ ਬਚਿਆ ਵਿਅਕਤੀ, 18 ਸਾਲਾ ਜਿਗਨੇਸ਼ ਪਰਮਾਰ ਹੈ ਜੋ ਦਾਹੌਦ ਦੇ ਬਾਲੇਂਡੀਆ-ਪੇਠਾਪੁਰ ਦਾ ਵਾਸੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਸਾਲਾ ਅਨੀਪ ਪਰਮਾਰ ਵੀ ਜਿਗਨੇਸ਼ ਦੀ ਪਿੰਡੋਂ ਹੀ ਸਨ; 25 ਸਾਲਾ ਗਾਲਸਿੰਗ ਮੁੰਨਿਆ ਦਾਹੌਦ ਦੇ ਦਾਂਤਗੜ੍ਹ-ਚਾਕਲਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਨ; ਅਤੇ 24 ਸਾਲਾ ਪਰੇਸ਼ ਕਟਾਰਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਭਾਵੇਸ਼ ਨਾਲ਼ ਉਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਸੀਵਰ ਅੰਦਰ ਸਾਹ ਘੁੱਟਣ ਨਾਲ਼ ਹੋਈ। (ਮਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਕਾਰਡਾਂ 'ਚੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਨੁਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਕਸਰ ਅਧੀਰ ਹੋ ਕੇ ਮਨਮਾਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ)।
