ପଝାଭେରକାଡୁର ପାଣିରେ କର୍ମମୟ ଜୀବନ

ବର୍ତ୍ତମାନ ନଭେମ୍ବର ମାସର ଅମାବାସ୍ୟା ରାତି ୯ଟା। ତାମିଲନାଡୁ ବେଳାଭୂମିର ଅନତି ଦୂରରେ ଥିବା ପଝାଭେରକାଡୁର ନଦୀ ମୁହାଣ (ପୁଲିକାଟ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା) ଆଖପାଖରେ ନୀରବତାର ରାଜୁତି। ପାଣିର ସ୍ରୋତରେ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ବୋଟ୍‌ଟିଏ ଭାସି ଭାସି ଉନ୍ମୁକ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଯାଉଛି।

ବୋଟ୍ ଭିତରେ ସଳଖ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି ସରଥ କୁମାର, ଅରୁଣ କୁମାର ଓ ସେଭିଥ କୁମାର। ସେମାନଙ୍କ ଗୋଡ଼ ପାଖକୁ ପଡ଼ିଛି ସାତଟି କାଠ ଖୁଣ୍ଟ ସହିତ ଗୁଡ଼ାଗୁଡ଼ି ହେଇଥିବା ନାଇଲନ ଜାଲ। ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳରେ ରହିଥିବା ଥୋନିରେଭୁ ଗାଁର ଲୋକ, ଏବଂ ପିଲାବେଳୁ ସେମାନେ ମାଛ ଧରୁଛନ୍ତି।

ଯଦିଓ ବା ମୁଁ ବେଳାଭୂମିର ଅଦୂରରେ ବଡ଼ ହେଇଛି, ଓ ଅଧିକାଂଶତଃ ସମୁଦ୍ର ଭିତରକୁ ଯିବାର ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖେ, ତେବେ ମୋ ଭଉଣୀ ଓ ମତେ ଏକକ ଭାବେ ବଢ଼ାଉଥିବା ଆମ ମା’ ଆମର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବହୁ ମାତ୍ରାରେ ଆଶଙ୍କାଗ୍ରସ୍ତ ରହୁଥିବାରୁ ପାଣି ଭିତରକୁ ଯିବା ଥିଲା ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷିଦ୍ଧ।

ମତେ ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ପଝାଭେରକାଡୁକୁ ଯାଇଥିଲି। ଫଟୋ ସାମ୍ବାଦିକ ପଲାନି କୁମାରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ ଚେନ୍ନାଇ କ୍ଲାଇମେଟ ଆକ୍ସନ ଗ୍ରୁପ୍ ପକ୍ଷରୁ ଆୟୋଜିତ ଗୋଟିଏ ଫଟୋଗ୍ରାଫି କର୍ମଶାଳାରେ ମୁଁ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲି। ବେଳାଭୂମିକୁ ନିଜର ଘର କହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି।

ମୁଁ ନିଜେ ପାଣି ଭିତରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଆହୁରି କିଛି ବର୍ଷ ବାକି ଥିଲା।

ଏହି ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଇଚ୍ଛା ଶେଷକୁ ପୂରଣ ହେଲା ଯେଉଁଦିନ ମୁଁ ମାଛ ଧରିବା ପାଇଁ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ବୋଟ୍‌ ଚଢ଼ି ଗଲି ଓ ପଝାଭେରକାଡୁର ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଭୂଭାଗ ଏବଂ ପାଣି ସହିତ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନଙ୍କର କ୍ରମ ବିବର୍ତ୍ତିତ ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲି।

୩୦-ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ସରଥ ବୁଝାଉଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମନଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣୁଥିଲି: “ନଦୀ ଖୁବ୍‌ ବେଗରେ ବେଳାଭୂମି ଆଡ଼କୁ ଗତି କରେ ଏବଂ ଯେତେବେଳେ କମ୍‌ ଜୁଆର ଥାଏ, ମାଛ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ଜୀବ ସେହି ସ୍ରୋତରେ ଆସନ୍ତି”।

ଘଣ୍ଟାଏ ପରେ ରାତି ୧୦ଟା ବେଳକୁ ସେ ଜାଲ ବିଛାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଖୁଣ୍ଟଟିକୁ ପାଣି ଭିତରେ ପୁରାଇ ପୋତେ। “ଖୁଣ୍ଟଟିଏ ପୋତିବା ଅର୍ଥ ଆମ ଶ୍ଵାସପ୍ରଶ୍ଵାସକୁ ରୋକିବା ଓ ସ୍ରୋତର ବିପକ୍ଷରେ ତିଷ୍ଠିବା”, ଯୋଗ କରି କହନ୍ତି ସରଥ। ଚାଳିଶି ବର୍ଷ ବୟସରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ଅରୁଣ ଓ ସେଭିଥ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଖୁଣ୍ଟଗୁଡ଼ିକୁ ପୋତନ୍ତି ଓ ରାତିଯାକ ପାଇଁ ଜାଲ ବିଛାଇବା କାମକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। ପ୍ରତି ଜାଲର ମାପ ୩୨ ମିଟର। ଗୋଟିଏ ବୋଟ୍‌ ପକ୍ଷରୁ ତିନି କି ଚାରିଟି ଜାଲ ବିଛାଯାଏ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେମିତି ପାଣିରେ ପ୍ରାୟ ଛ’ ଘଣ୍ଟା ଯାଏଁ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ।

ଥିରୁଭଲ୍ଲୁର ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚେନ୍ନାଇଠାରୁ ୬୦ କି.ମି. ଦୂରରେ ପୁଲିକାଟ ହ୍ରଦର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ଵର କୂଳେ କୂଳେ ପଝାଭେରକାଡୁ ଅବସ୍ଥିତ – ଭାରତର କେତୋଟି ବୃହତ୍ତ ଲୁଣାପାଣି ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ – ଏହାର ଜୈବିକ ପରିସଂସ୍ଥାନ ପ୍ରାୟ ୭୨୦ ବର୍ଗ କି. ମି. ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଖାପାଖି ୪୦ଟି ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ବସତିସ୍ଥଳୀ ରହିଛି, ଯେଉଁମାନେ କି ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ପାଇଁ ହ୍ରଦର ପାଣି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଥୋନିରେଭୁର ଏହି ପରିବାର ଭଳି ଏଠାକାର ଏକାଧିକ ପରିବାର, ସେମାନଙ୍କର ଇତିହାସ ଉତ୍ତର ଚେନ୍ନାଇରେ ବନ୍ଦର ଓ ଶିଳ୍ପ କରିଡର ହେବାର ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଏଠାରେ ରହିଥିବା କଥା କହନ୍ତି। ଅଧିକାଂଶ ପରିବାର ଦଳିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ଆଜି ରାତିରେ ଗାଁର ଆଉ ଦଶ ଜଣ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ବହୁ ପରିମାଣର ମାଛ ଧରିବା ଆଶାରେ ଚାରିଟି ବୋଟ୍‌ରେ ବାହାରିଛନ୍ତି।

ଏକଦା ନଦୀ ମୁହାଣରେ ମାଛ ଧରିବାକୁ ନେଇ ଗାଁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଉପୁଜିଥିଲା। ଜମାଥ – ଗୋଷ୍ଠୀ ସଭା – ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କେତେକ ସ୍ଥାନକୁ ବାଣ୍ଟି କରି ଗାଁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପାଳିରେ ମାଛ ଧରିବାର ପାରମ୍ପରିକ ପାଡୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ: ଥୋନିରେଭୁ, ବତୀ ଘର (ଲାଇଟ ହାଉସ) ଓ ସେନବାପଲ୍ଲୀ, ଇତ୍ୟାଦି। ପ୍ରତି ଗାଁରେ ୪୦ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଦଳ।

“ଆମେ ଜାଲକୁ ପାଣିରେ ପୁରାପୁରି ଛ’ ଘଣ୍ଟା ରଖୁ”, କହନ୍ତି ସରଥ। “ଦିନେ ଦିନେ ଆମେ କେବଳ କିଲୋଟିଏ ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଧରି ଫେରିଥାଉ। ଅନ୍ୟ ଦିନେ ପୁରା ଗୋଟିଏ ଟନ୍ ଧରି ଫେରୁ। ନଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେତେ ମାଛ ଧରିବୁ ଆମ ଭିତରୁ କେହି ବି ଜାଣି ନଥାନ୍ତି”।

ରାତିରେ ଧରା ଯାଇଥିବା ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ିସବୁକୁ ଏକାଠି କରି ପରଦିନ ସକାଳେ କୂଳକୁ ଅଣାଯାଏ ଓ ଇଦାଇପରାଗାରକୁ ନିଆଯାଏ – ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେମାନେ ଯାହା ଧରନ୍ତି ତାହାକୁ ବୁଲି ବିକୁଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ମଧ୍ୟସ୍ଥି ସଂସ୍ଥା।

ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ସହ ମାଛ ଓ କଙ୍କଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଧରାହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଆଜିକାଲି ଅଧିକାଂଶରେ ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଧରା ହୁଅନ୍ତି। ଯୋଉଦିନ ରାତି ଭଲ ଥିବ ଜଣେ ଜଣେ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ହୁଏତ ଘରକୁ ୧,୦୦୦ କରି ଟଙ୍କା ନିଅନ୍ତି। ବର୍ଷା ଦିନେ ଅଧିକ ମିଳନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହା ଅଧିକ ବିପଦଜନକ ହୋଇଥାଏ। “ଅତ୍ୟଧିକ ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ବେଳେ ଆମେ ଜୀବନରୁ ପାଣି ଛଡ଼େଇ ନଦୀ ମୁହାଣ ଭିତରକୁ ଯାଉ। ବେଳେବେଳେ ତୀବ୍ର ଜଳସ୍ରୋତ କିମ୍ବା ବାତ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ଆମ ଜାଲ ହରେଇଥାଉ”, କହନ୍ତି ସେଭିଥ।

ଯଦି ଗୋଟିଏ ଜାଲ ସମୁଦ୍ର ଭିତରକୁ ପଳେଇଯାଏ ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତି ଜାଲ ବାବଦରେ ୭,୦୦୦ରୁ ୮,୦୦୦ ଟଙ୍କା କ୍ଷତି ହୁଏ।

ସେଭିଥ ତାଙ୍କର ଜଣେ ସାଙ୍ଗକୁ ହରେଇଥିବା କଥା ମନେ ପକାନ୍ତି, ଯିଏକି ତୋଫାନ ହେଉଥିବା ବେଳେ ପ୍ରବଳ ଜଳ ସ୍ରୋତରେ ଅଚାନକ ପଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ। “ଆମେ ଆମର ସାଙ୍ଗ ଭେଲମୁରୁଗାନକୁ ହରେଇଲୁ। ସରକାର କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା କିମ୍ବା କ୍ଷତିପୂରଣ ଦେଲେ ନାହିଁ। ଜୀବନକୁ ବାଜି ଲଗେଇ ଆମେ କାମ କଲାବେଳେ କେତେବେଳେ କ’ଣ ହେବ ତାହା ଆମେ ଜାଣି ନଥାଉ”, ସେ ‘ପରୀ’କୁ କହନ୍ତି।

ସେମାନଙ୍କର କାମ ଚକ୍ରାକାରରେ ଚାଲେ – ନଦୀ ମୁହାଣରେ ଗୋଟିଏ ରାତି ମାଛ ଧରିବା, ଆଉ ଦୁଇଦିନ କୋସାସ୍ଥଲାଇଆର ନଦୀରେ ଜାଲ ବିଛେଇ ମାଛ ଧରିବା। ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ, ଜଣେ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ଏକୁଟିଆ ନାଆଟିଏ ନେଇ ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ପାଣିରେ ଗୋଟିଏ ଖେପାଜାଲ (ଛୋଟ, ବୃତ୍ତାକାର ଓଜନିଆ ଜାଲ, ସେମାନେ ବୋଟ୍‌ରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ବଡ଼ ଜାଲଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ) ପକାନ୍ତି, କେତେ ମିନିଟ୍ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଓ ତା’ପରେ ଧରାପଡ଼ିଥିବା ମାଛ ସହ ଉଠାନ୍ତି, ଯୋଉଥିରେ ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି, ମାଛ ଓ କଙ୍କଡ଼ା ସବୁ ଥାଆନ୍ତି। ଗାଁର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଏହି ଭଳି କାମ କରନ୍ତି।

ସରଥ ଏଲଏଣ୍ଡଟି ସିପୟାର୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଡ୍ରାଇଭର ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି, ଓ ମାସକୁ ପ୍ରାୟ ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଆୟ କରନ୍ତି। “ଆମ ପଡ଼ା ଗାଁର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ରାତିରେ ଖେପାଜାଲ ପକେଇ ମାଛ ଧରନ୍ତି”, ସେ କହନ୍ତି। “ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ଅଶୋକ ଲେଲାଣ୍ଡ ଓ ଏଲଏଣ୍ଡଟିରେ ଚାକିରି କରନ୍ତି”।

ପାଣିରେ ପାଖାପାଖି ଦଶ ଘଣ୍ଟା କାଟିଲା ପରେ ଶେଷକୁ ବୋଟ୍‌ ଫେରେ। ଆମେ ବୋଟ୍‌ରୁ ଓହ୍ଲେଇଲା ପରେ ଆମ ପାଦଗୁଡ଼ିକ କୂଳରେ ଥଣ୍ଡା, ମୁଲାୟମ ପାଣିରେ ବୁଡ଼େ। ନଦୀର କୂଳେ କୂଳେ ଇରୁଲାର ଆଦିବାସୀ ଲୋକମାନେ ଟୋପ ପକାଇ ମାଛ ଧରୁଥାନ୍ତି (ଟୋପ ବା ଆହାର ଦେଇ ମାଛଙ୍କୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରି) – ଏହି ଉପାୟ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଧରି ଲୋକେ ଅନୁସରଣ କରି ଆସୁଛନ୍ତି।

“ଟୋପ ଦେଇ ମାଛ ଧରିବା ହେଉଛି ଆମର ସର୍ବ ପୁରାତନ ଓ ଅତି ପାରମ୍ପରିକ ମାଛ ଧରିବା ଉପାୟ”, ମନେ ପକାଇ କହନ୍ତି ସେଭିଥ। “କିନ୍ତୁ ଏବେକା ଦିନରେ ଟୋପ ଦେଇ ମାଛ ଧରିଲେ ଆମେ ବଞ୍ଚି ପାରିବୁ ନାହିଁ”।

ଭୁବନେଶ, ଯେ କି ଥୋନିରେଭୁର ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ସାଥୀ, ଯେତେବେଳେ ଅଧିକ ପରିମାଣର ମାଛ ଧରା ହେଉଥିଲା ସେ କଥା ମନେ ପକାନ୍ତି। “ତିନି ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବେ ମାଛ ଓ ନଦୀ ପାଣିର ଅବସ୍ଥା ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକର ଥିଲା”, କାରଖାନାରୁ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିବା ବର୍ଜ୍ୟ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଯାଇଥିବା କୋସାସ୍ଥାଲାଇୟାର ନଦୀ ବାବଦରେ ସେ କହନ୍ତି।

“ଆମେ ଆଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମାଛ ଧରୁଥିଲୁ। ଆମେ ଆଗରୁ କେଲିଥି (କଣ୍ଟିଆ) ମାଛକୁ ଲୁଣରେ ଗୋଳେଇ ବନଶୀ କଣ୍ଟାରେ ଫୋଡ଼ି ପାଣିରେ ପକାଉଥିଲୁ – କଙ୍କଡ଼ା ତାକୁ ଖାଇବା ବେଳକୁ ଲାଖି ଯାଉଥିଲା। ଆମେ ସେହି ଭଳି ଭାବେ ନଦୀ ମୁହାଣରୁ କଙ୍କଡ଼ା ଧରୁଥିଲୁ”।

ଅବସ୍ଥା ଏବେ ବଦଳି ଯାଇଛି, ଓ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଏବେ ସେମାନେ ଅଧିକାଂଶତଃ ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଧରୁଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଚେନ୍ନାଇର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଳାଭୂମିରେ ମୁଖ୍ୟ ବନ୍ଦର ଭିତ୍ତିଭୂମି ସବୁ ତିଆରି ହୋଇଗଲାଣି, ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିବା ବାଟ କମି କମି ଗଲାଣି। ପଟୁମାଟି ଓ ବାଲି ଜମା ହେଇ ହ୍ରଦର ଗଭୀରତା ଏକାଧିକ ସ୍ଥାନରେ ମୋଟାମୋଟି ୩.୮ ମିଟରରୁ ୨ ମିଟରକୁ କମି ଗଲାଣି। ଆଦାନି କାଟ୍ଟୁପାଲ୍ଲି ବନ୍ଦର ପ୍ରକଳ୍ପର ସଂପ୍ରସାରଣ ଦ୍ଵାରା ସେହି ଅନିଶ୍ଚିତତା ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।

“ଯେବେ [ବନ୍ଦର] ସଂପ୍ରସାରଣ କାମ ସରିଯିବ, ତା’ପରେ ଆମେ ମାଛ ଧରି ପାରିବୁ ନାହିଁ। କେବଳ ଉତ୍ତର ଚେନ୍ନାଇରେ କାହିଁକି ତିନି ତିନିଟା ବନ୍ଦର ତିଆରି ହେଉଛି? ଏହା କାହାର ଦରକାର? ଯେହେତୁ ଏହା (ମାଛ ଧରିବା) ଆମ ପିଢ଼ିର କାମ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଆମେ ବଞ୍ଚି ପାରିବୁ ନାହିଁ”, କହନ୍ତି ସରଥ।

ଏହି ଲେଖାଟି ‘ପରୀ’ ଫେଲୋସିପ ୨୦୨୫ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।