পাড়াভেৰকাড়ত ডুবিব ধৰা জীৱিকা

নৱেম্বৰ মাহ। অমাৱশ্যাৰ নিশা প্ৰায় ৯ বাজিছে। তামিলনাডু উপকূলৰ কাষৰে পাড়াভেৰকাড় (পুলিকট বুলিও জনা যায়)ৰ মোহনাৰ পানী তেনেই শান্ত হৈ আছে। পানীত নীলা ৰঙৰ নাও এখন দেখা গৈছে, ঢৌৰ সৈতে ছন্দ মিলাই নাওখন মুকলি সাগৰৰ ফালে গতি কৰিছে।

নাওখনত ভৰি মেলি থিয় দি আছে শৰৎ কুমাৰ, অৰুণ কুমাৰ আৰু চেভিথ কুমাৰে। কাষতে আছে সাতডাল কাঠৰ খুঁটি আৰু মেৰিয়াই থোৱা নাইলনৰ মাছ ধৰা জাল। এই পুৰুষকেইজন সাগৰৰ উপকূল ভূমিত অৱস্থিত থোনিৰেভু গাঁৱৰ বাসিন্দা আৰু তেওঁলোকে সৰুৰে পৰাই মাছ ধৰা কাম কৰি আহিছে।

সাগৰৰ পৰা বৰ বেছি এটা দূৰত মই ডাঙৰ-দীঘল হোৱা নাছিলো যদিও সাগৰলৈ যোৱাৰ সপোন সঘনে দেখিছিলো। কিন্তু অকলশৰীয়া মোৰ মাতৃ মোৰ আৰু মোৰ ভনীজনীৰ সুৰক্ষাক লৈ সদায়েই চিন্তাত থাকিছিল। তেওঁৰ উদ্বিগ্নতাৰ বাবেই আমি পানীত নমাটো নিষিদ্ধ আছিল।

পাড়াভেৰকাড়লৈ প্ৰথম গৈছিলো ষোল্ল বছৰ বয়সত। চেন্নাই ক্লাইমেট এক্সন গ্ৰুপৰ আলোকচিত্ৰশিল্পৰ এক কৰ্মশালাত মই ভাগ লৈছিলো। আমাক ফটোগ্ৰাফিৰ দীক্ষা দিছিল ফটো-জাৰ্নেলিষ্ট পালানি কুমাৰে। উপকূল অঞ্চলক নিজৰ ঘৰ বুলি কোৱা মানুহবোৰৰ জীৱনবোৰৰ বিষয়ে জানিবলৈ তেতিয়া মই উৎসুক হৈ আছিলোঁ।

মই নিজে পানীত নামিবলৈ মোক আৰু কেইবছৰমান লাগিলহেঁতেন।

কিন্তু বহুদিনীয়া এই আশা পুৰণ হ’ল যেতিয়া সেই নীলা ৰং দিয়া নাওখনত মাছমৰীয়াৰ সৈতে যাত্ৰা কৰিবলৈ পালো। পাড়াভেৰকাড়ৰ পৰিৱৰ্তিত ভূ-প্ৰকৃতি আৰু তাকে কেন্দ্ৰ কৰি চলি থকা মাছমৰীয়াসকলে কিদৰে অভিযোজন কৰিবলগীয়া হৈছে, পানীৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক কিদৰে উন্নীত হ’বলৈ ধৰিছে – সেইবিষয়ে জানিবলৈ মই সেই যাত্ৰা কৰিছিলো।

৩০ বছৰীয়া শৰতে মোক বুজাই থকা কথাখিনি মই মন দি শুনিলোঁ: “নদীখনৰ পানী সাগৰৰ পাৰৰ পিনে তীব্ৰ ঢল হৈ যায় আৰু ভাটাৰ সময়ত মাছ, মিছা মাছ আৰু আন আন জীৱবোৰ পানীৰ সোঁতৰ সৈতে উটি আহে।”

এঘণ্টা পিছত নিশা দহ বজাত তেওঁ জালখন মেলি দিবলৈ প্ৰথমটো খুঁটি পানীত পুতি দিলে। শৰতে লগতে ক’লে, “খুঁটি এটা পোতাৰ অৰ্থ হ’ল পানীৰ তীব্ৰ সোঁতৰ বিৰুদ্ধে ভেটা দিয়া।” দুকুৰি বছৰ বয়স পাৰ হোৱা অৰুণ আৰু চেভিথে বাকী খুঁটিকেইটা পুতিলে আৰু গোটেই ৰাতিটোৰ বাবে থাকিবলগীয়া জালখন ভালদৰে মেলি দিয়া হৈছে নে নাই, সেয়া নিশ্চিত কৰিলে। প্ৰতিখন জালৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩২ মিটাৰ। এখন নাৱে তিনি-চাৰিখন জাল পাতে আৰু প্ৰায় ছয় ঘণ্টা সময় উপেক্ষা কৰে।

পাড়াভেৰকাড় চেন্নাইৰ ৬০ কিলোমিটাৰ উত্তৰে তিৰুৱল্লুৰ জিলাত অৱস্থিত। প্ৰায় ৭২০ কিলোমিটাৰ জুৰি বিয়পি থকা পৰিস্থিতিতন্ত্ৰেৰে অৰ্ধ-লুণীয়া পানীৰ উপহ্ৰদ পুলিকটৰ দক্ষিণ পাৰে।

এই অঞ্চলত প্ৰায় ৪০ টা মৎস্যজীৱী চুবুৰী আছে যিকেইটাই জীৱিকাৰ বাবে এই জলভাগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। উত্তৰ চেন্নাইৰ কাষে কাষে বন্দৰ আৰু ঔদ্যোগিক ক’ৰিডৰবোৰ গঢ়ি উঠাৰ বহু আগৰ পৰাই থোনিৰেভুৰ এই পৰিয়ালটোৰ দৰেই বহু পৰিয়ালৰ নিজা মৌলিক ইতিহাস আছে। প্ৰায়ভাগ পৰিয়ালেই দলিত সম্প্ৰদায়ৰ।

আজি ৰাতি গাঁওখনৰ তেনে দহটা মাছমৰীয়া পৰিয়ালে চাৰিখন নাও লৈ সৰহকৈ মাছ ধৰাৰ আশাৰে ওলাইছে।

এসময়ত মোহনাত মাছ ধৰাক লৈ গাঁওবোৰৰ মাজত বিবাদৰ সৃষ্টি হৈছিল। জামাত মানে সামূহিক মণ্ডলীয়ে পাৰু প্ৰথা মানি চলিছিল। এয়া হৈছে নিৰ্দিষ্ট এলেকাত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰৰ এক পৰম্পৰাগত পৰ্যায়ক্ৰমিক পদ্ধতি। এই মণ্ডলীয়ে তিনিখন গাঁও ক্ৰমে থোনিৰেভু, লাইট হাউচ আৰু সেনবাপাল্লীৰ মাজত নিশাবোৰ ভাগ কৰি দিয়ে। প্ৰতিখন গাঁৱৰে প্ৰায় ৪০ জনকৈ মাছমৰীয়াৰ এটা দল আছে।

“পানীত জালবোৰ প্ৰায় ছঘণ্টাৰ বাবে ৰাখো,” শৰতে কয়। “কেতিয়াবা এনেকুৱাও হয় যে আমি কেৱল এক কিলো মিছামাছ লৈ ঘৰলৈ উভতিবলগীয়া হয়। কেতিয়াবা আকৌ এক টন মাছ পাও। ঘূৰি অহাৰ আগলৈকে কোনেও ক’ব নোৱাৰে কিমান মাছ পাম।”

পিছদিনা পুৱা নিশাটোৰ ভিতৰত ধৰা মাছখিনি তুলি আনি পাৰলৈ নিয়া হয়। তাৰ পৰা পোনে পোনে ইড়াইপাৰাগৰক মাছখিনি দিয়া হয়। সিজনেই মাছমৰীয়া আৰু মাছখিনি বিক্ৰী কৰা মহিলাৰ মাজত মধ্যস্থতাকাৰী।

মিছামাছৰ লগতে আন মাছ আৰু কেঁকোৰা আদিও আহে। কিন্তু মিছামাছেই সৰহভাগ আহে। কেতিয়াবা সৰহকৈ মাছ পালে মাছমৰীয়াসকলৰ মাজত গাইপতি ১,০০০ টকাকৈ পৰে। বৰষুণৰ দিনত বেছি মাছ পোৱা যায়, কিন্তু তেনে দিনত ওলোৱাটোও ভয়ংকৰ। “ধাৰাসাৰ বৰষুণত ওলাই যোৱা মানে জীৱনৰে ৰিস্ক। কেতিয়াবা ধাৰাল সোঁতত, কেতিয়াবা ঘূৰ্ণীবতাহত আমাৰ জালেই হেৰাই যায়,” চেভিথে কয়।

জাল এখন সাগৰত হেৰাল মানে সাতৰ পৰা আঠ হাজাৰ টকাৰ লোকচান।

ধাৰাল সোঁতত পৰি বন্ধু এজনক হেৰুওৱা চেভিথে মনত পেলায়। “সেইজন কমৰেড ভেলমুৰুগান আছিল। চৰকাৰে আমাক একো আৰ্থিক সাহায্য কিম্বা ক্ষতিপূৰণ নিদিলে। এই মুহূৰ্তত আছো, পিছ মুহূৰ্তত কি হয় আমি নাজানো। তেনেকৈয়ে জীৱনৰ ৰিস্ক লৈ পানীত নামো,” তেওঁ পাৰিক কয়।

তেওঁলোকৰ চক্ৰীয় এক পদ্ধতিত কাম কৰে। প্ৰথম নিশা মোহনাত মাছ ধৰা, দুদিন কোচস্থালাইয়াৰ নদীত মাছ ধৰা। সেই দিনকেইটাত বিশেষ এক নাৱেৰে মাছমৰীয়া অকলেই যায়। তাৰপিছত তেওঁলোকে পানীত এখন খেৱালি জাল (নাও লৈ মৰা সৰু বৃত্তাকাৰ গধুৰ জাল, ডাঙৰ জালবোৰতকৈ পৃথক) মাৰি কেইমিনিটমান অপেক্ষা কৰে। তাৰপাছত মাছ, মিছা মাছ আৰু কেঁকোৰা সহ জালখন টানি তোলে। গাঁৱৰ সৰহভাগ মানুহে এনেকৈয়ে মাছ মাৰে।

শৰতে এলএণ্ডটি চিপয়াৰ্ডত গাড়ীচালক হিচাপে কাম কৰে, মাহে ২০ হাজাৰ টকা উপাৰ্জন কৰে। “চুবুৰীটোৰ প্ৰায়ভাগেই ৰাতি মাছ মাৰে আৰু জাল পাতে,” তেওঁ কয়। “কেইজনমান অশোক লে’লেণ্ড আৰু এলএণ্ডটি-ত কাম কৰে।”

পানীত প্ৰায় দহ ঘণ্টা কটোৱাৰ পিছত অৱশেষত মাছমৰীয়াসকল নাও লৈ ঘূৰি আহে। আমি নাৱৰ পৰা নামি সাগৰতীৰৰ শীতল-শান্ত পানীত ভৰি থৈছিলো। উপকূলৰ কাষৰে ইৰুলাৰ জনজাতীয় লোকসকলে টোপ লগাই বৰশীৰে মাছ ধৰে। এয়া তেওঁলোকৰ প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি চলি অহা মাছ ধৰা এক পদ্ধতি।

“টোপ লগাই মাছ ধৰাটো আমাৰ অতিকৈ পুৰণি পৰম্পৰাগত মাছধৰা পদ্ধতি,” চেভিথে কয়। “কিন্তু এতিয়া আৰু আমি কেৱল টোপ লগাই মাছ ধৰা পদ্ধতিৰে চলিব নোৱাৰো।”

থোনিৰেভুৰ এগৰাকী মাছমৰীয়া ভুৱনেশে সেই দিনবোৰৰ কথা মনত পেলায় যেতিয়া প্ৰচুৰ পৰিমাণে মাছ পোৱা গৈছিল। “মাছৰ লগতে নদীখনো তিনি দশক পূৰ্বে বহুত সুস্থ আছিল,” তেওঁ কোচস্থালাইয়াৰ নদীখন ঔদ্যোগিক আৱৰ্জনাৰে প্ৰদূষিত হোৱাৰ প্ৰসংগ উত্থাপন কৰি কয়।

“আগতে আমি বিভিন্ন ধৰণৰ মাছ ধৰিছিলো। আমি কেলিথী (মাগুৰ মাছ) নিমখত গোৰাই সেয়া হুক এটাত গাঁথি দিছিলো আৰু কেঁকোৰাবোৰ তাত লাগি ধৰিছিল। তেনেকৈয়ে আমি মোহনাত মাছ ধৰিছিলো।”

সময় এতিয়া সলনি হৈছে। মাছমৰীয়াসকলে কয় যে তেওঁলোকে এতিয়া বেছিভাগেই মিছা মাছহে ধৰে। উত্তৰ চেন্নাইৰ উপকূলত ইতিমধ্যে বৃহৎ বন্দৰৰ আন্তঃগাঁথনি আছে আৰু মাছমৰীয়াসকলে কয় যে বছৰ বছৰ ধৰি উপকূলীয় জলভাগলৈ তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ সংকীৰ্ণ হৈ আহিছে। পলস আৰু গেদ পৰি হ্ৰদৰ গভীৰতা ভালেমান স্থানত প্ৰায় ৩.৮ৰ পৰা ২ মিটাৰমান হ্ৰাস পাইছে। আদানী কাট্টুপল্লী বন্দৰ প্ৰকল্পৰ সম্প্ৰসাৰণে সেই অনিশ্চয়তাকে অধিক গাঢ় কৰি তুলিছে।

“বন্দৰ প্ৰকল্প সম্প্ৰসাৰিত হ’লে আমি মাছো মাৰিব নোৱাৰিম। চেন্নাইৰ উত্তৰাঞ্চলত কিয় তিনিটাকৈ বন্দৰ আছে? ইমানবোৰ কাৰ প্ৰয়োজন হৈছে? আমি বাপ জনমৰ পৰা এই মাছ ধৰা জীৱিকাৰেই চলি আহিছো, মৎস্যচিকাৰ অবিহনে আমি জীয়াই থাকিব নোৱাৰিম,” শৰতে কয়।

এই প্ৰতিবেদন ২০২৫ৰ পাৰি ফেল’শ্বিপৰ অধীনত যুগুতোৱা হৈছে।