ಅಡುಗೆ ಅನಿಲ ಕೊರತೆ: ರಾಜಧಾನಿ ತೊರೆದು ಹೊರಟ ಕಾರ್ಮಿಕರು

ಜನರಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿದ್ದ ಆನಂದ ವಿಹಾರ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸೋನು ಕುಮಾರ್‌ ರಾವತ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳವೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರ ಸುತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಓಡಾಟ ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳು ಬಂದು ಹೋಗುವಿಕೆ ನಡೆದೇ ಇತ್ತು. ಈ 27 ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಸಾಮಾನು ಸರಂಜಾಮುಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಣ್ಣು ಇಟ್ಟೇ ಇದ್ದರು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸಿತಾರ ಖಾತೂನ್‌ ತಮ್ಮ ಮಗುವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಬಿಹಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿರುವ ಲಿಚ್ಛವಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ರೈಲಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆ ರೈಲು ಬರುವುದು ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಯಷ್ಟು ಸಮಯವಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ಬಿಸಿಲಿನ ಸೆಕೆಗೆ ಕುಟುಂಬ ಬಸವಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು.

ಸೋನು ಮೇಸ್ತ್ರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಿತಾರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಗಾಜಿಯಾಬಾದ್‌ ನಗರದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಿಂತು ತಮ್ಮ ಸರತಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. “ನಾವು ಇಡೀ ದಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಚೌಕದ ಬಳಿಯೇ ನಿಂತು ಕಳೆದೆವು. ಇದು ಎರಡು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹೀಗೇ ನಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಇರಾನ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಅಮೇರಿಕದ ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಹಾರ್ಮುಜ್‌ ಜಲಸಂಧಿಗೆ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ದರ ಗಗನಕ್ಕೇರಿ ಕುಳಿತಿದೆ. ಈ ಬೆಲೆಯೇರಿಕೆಯ ನಡುವೆ ರಾವತ್‌ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕು ನಡೆಸುವುದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟವಾಗತೊಡಗಿತು.

“ಮೊದಲು ಗ್ಯಾಸ್‌ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗೆ 1,200, ಬಾಡಿಗೆಗೆ 2,500, ಮತ್ತು ಕರೆಂಟ್‌ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಎಂದು 500 ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಅಂದರೆ ಊಟ, ತಿಂಡಿ ಬಿಟ್ಟು ತಿಂಗಳಿಗೆ 4,000ರಿಂದ 5,000 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ತಿಂಗಳ ಕರ್ಚು ಬರುತ್ತಿತ್ತು” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸೋನು. ಹೀಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಹಣ ಹೊಂದಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಊರಿನತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.

ಆದರೆ ಅವರ ಈ ಊರಿನ ಪ್ರಯಾಣ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭದ್ದಲ್ಲ. ಅಂತರ್ಧಮೀಯ ದಂಪತಿಗಳಾದ ಅವರಿಬ್ಬರು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿ ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿ ಬಂದಿದ್ದರು. ಈ ಮತ್ತೆ ಊರಿಗೆ ತೆರಳುವುದೆಂದರೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಂತೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಊರಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿ, ಹೊಸ ಬದುಕನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ವರ್ಷದ ಹಿಂದಷ್ಟೇ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದರು. ಈಗ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಊರಿನತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಿತಾರ ಅವರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಾಗತ ಸಿಗಬಹುದೆನ್ನುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳಿದ್ದರು. ಬಿಹಾರದ ಸಿವಾನ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೈರ್ವಾ ಎನ್ನುವುದು ಸಿತಾರ ಅವರ ಊರು.

ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕುಟುಂಬವು ಕನಾವನಿ ಗ್ರಾಮದ ಕೊಳಗೇರಿಯ ಒಂಟಿ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿತ್ತು. “ನಾವು ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ತಿಂಗಳ ಇಪ್ಪತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನು ಕೆಲಸ ಹುಡುಕುವುದರಲ್ಲೇ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 10,000 [ರೂಪಾಯಿ] ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಸೋನು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟರು. ಈ ನಡುವೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಶುರುವಾದ ಅಡುಗೆ ಅನಿಲದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮೊದಲೇ ಹದಗೆಟ್ಟಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು.

ಇಂದು ಕಾಳಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ದರ ಕೇಜಿಗೆ 300ರಿಂದ 400 ರೂಪಾಯಿಗಳ ತನಕ ಇದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟುಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಒಂದು ಕಿಲೋ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ದಿನ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾಲಿಕರು ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಸೌದೆ ಒಲೆ ಅಥವಾ ಇಂಡಕ್ಷನ್‌ ಒಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕಾಳಸಂತೆಯಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆಯೇ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಕೂಡ ಕೇಳಿದಷ್ಟು ಹಣ ಕೊಟ್ಟರೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ರಾವತ್‌ ಮತ್ತೆ ಒಬ್ಬರೇ ದೆಹಲಿಗೆ ತೆರಳುವ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಯಾವಾಗ? “ನನಗೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರು ತಲೆಯಾಡಿಸಿದರು.

ಅದೇ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 2.30ಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವ ಸಪ್ತಕ್ರಾಂತಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ರೈಲಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೋತಿಹಾರಿ ಎನ್ನುವ ಊರಿಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದರು. 30 ವರ್ಷದ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಂದ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಮೊಮಿನಾ ಖಾತುನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಹಾರದ ಮಾರಿಪುರ ಮಿಲಿಕ್ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಿದೆ. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು ತೀವ್ರ ಜ್ವರ ಮತ್ತು ವಾಂತಿಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳನ್ನು ಒಬ್ಬರ ನಂತರ ಒಬ್ಬರಂತೆ ದಂಪತಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಮಾಧಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಸಿರಾಜ್‌ ಅವರು ಹರಿಯಾಣದ ಬಹದ್ದೂರಗಢ ನಗರದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ, ನಿಧಾನಗತಿಯ ಕೆಲಸದ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಪಿಡುಗಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಅನುಭವ ಅವರಿಗೆ ಹೊಸದು.

“ಗ್ಯಾಸ್‌ ಸಿಲೆಂಡರ್‌ ಸಿಗುವುದು ನಿಂತು ಹೋದಾಗಿನಿಂದ ನಾವು ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನಾನು ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 400 ರೂಪಾಯಿ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕಾಳಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೇಜಿ ಗ್ಯಾಸಿಗೆ 400 ರೂಪಾಯಿ ಇದೆ. ಮತ್ತೆ ದಿನಸಿ ಸಾಮಾನಿಗೆ ಏನು ಉಳಿಯುತ್ತೆ? ಎಂದು ಅವರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹರಿಯಾಣದ ಗುರುಗ್ರಾಮದ ಬಜಘೇರಾ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿನ ಲೇಬರ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ ಒಂದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಿರಾಜ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರು ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಸೌದೆ ಒಲೆ ಬಳಸುತ್ತಾ ದಿನ ದೂಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮನೆ ಮಾಲಿಕರು ಈ ಕುರಿತು ಕಿರಿಕಿರಿ ಮಾಡತೊಡಗಿದ್ದರು. ಮೊದಲು ಒಂದು ಕೇಜಿ ಸೌದೆ 4 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಅದೇ ಸೌದೆಗೆ 10 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಆಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸಿರಾಜ್.‌

“ಬಚೆ ಕೋ ರೋಜ್ ದೂದ್ ಗರಂ ಕರ್ಕೆ ಪಿಲಾನಾ ಪಡ್ತಾ ಹೈ, ಇತ್ನಾ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಇಸ್ತೆಮಾಲ್‌ ಹೋತಾ ಹೈ… [ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದಿನಾ ಹಾಲು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಬೇಕಾಗುತ್ತೆ…]” ಎಂದು ಮೊಮಿನಾ ತನ್ನ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.

ಕಾಳಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಸ್‌ ರೇಟ್‌ ಒಂದೊಂದು ದಿನ ಒಂದೊಂದು ರೀತಿಯಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸಿರಾಜ್.‌ “ಒಂದಷ್ಟು ದಿನ ಕೇಜಿಗೆ 600 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು, ಈಗ 350ಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ಒಂದು ಸಲ ಹೋದಾಗ ಬೆಲೆ ಜಾಸ್ತಿಯಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಹೋದಾಗ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ.”

ಸಿರಾಜ್‌ ಇನ್ನೊಂದು 15 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ದೆಹಲಿಗೆ ಬರುವ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ದೆಹಲಿಗೆ ಇಂದು ನಿನ್ನೆ ಬಂದವರಲ್ಲ. ಅವರಿಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು 16 ವರ್ಷಗಳೇ ಕಳೆದಿವೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ದೆಹಲಿ ಅಂದಿನಂತಿಲ್ಲ. “ನಾನು 2010ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಈ ರೀತಿ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಸಿಗದ ಹಾಗೆ ಆಗಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲು” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರು ರೈಲನ್ನೇರಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು.