‘ആരും എന്നോട് ഒന്നും പറയാറില്ല’

ഖുമാനിയ ആദിവാസി കഫാറിലെ സർപഞ്ചാണ്. കടലാസ്സിൽ അത് സത്യമാണ്

പക്ഷേ, “ഗ്രാമത്തിലെ ആരും എന്നെ സർപഞ്ചായി കണക്കാക്കുന്നില്ല” എന്ന് പറയുന്നു അവർ.

2022 ജൂൺ 14-നാണ് അവർ ഈ പദവിയിലേക്ക് എതിരില്ലാതെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. മധ്യപ്രദേശിലെ കഫാർ എന്ന ഗ്രാമത്തിന്റെ തദ്ദേശഭരണകേന്ദ്രമായ പഞ്ചായത്തോഫീസിലേക്ക് അവരെ വിളിപ്പിച്ചത് 58 വയസ്സുള്ള ആ സഹാരിയ ആദിവാസിക്ക് ഓർമ്മയുണ്ട്. അന്നാണ് ആദ്യമായും ജീവിതത്തിൽ ഒരേയൊരു തവണയും അവർ അവിടേക്ക് പോയത്.

“തുടക്കത്തിൽ ഒരിക്കൽ എന്നെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്,” ഖുമാനിയ പറയുന്നു. അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ ഒരു സർട്ടിഫിക്കറ്റും കിട്ടി. എതിരില്ലാതെ സർപഞ്ചിന്റെ (ഗ്രാമമുഖ്യ) പദവിയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന രേഖയായിരുന്നു അത്. ഒരിക്കലും സ്കൂളിൽ പോയിട്ടില്ലാത്തതുകൊണ്ട് വായിക്കാനും എഴുതാനും അറിയാത്ത അവർക്ക് ആരോ ആ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വായിച്ചുകൊടുക്കുകയായിരുന്നു.

“പഞ്ചായത്തിൽ ഒരു ഗോത്ര സീറ്റ് വന്നപ്പോൾ, ഗ്രാമത്തിലെ സ്വാധീനമുള്ളവർ എന്നെ അതിലേക്ക് നിർദ്ദേശിക്കുകയായിരുന്നു. ആരും എനിക്കെതിരേ നിന്നില്ല,” പ്രാദേശികഭാഷയായ ബുന്ദേൽഖണ്ഡിൽ സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു അവർ.

സർപഞ്ചായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട് രണ്ടുവർഷത്തിലധികമായെങ്കിലും, അവരാണ് ഗ്രാമമുഖ്യ എന്ന് ഗ്രാമത്തിൽ അധികമാർക്കും അറിയില്ല. പ്രാധപ്പെട്ട ഒരു പദവിയിലേക്കുയർത്തിയിട്ടും, പഞ്ചായത്ത് അവരെ അവഗണിക്കുകയാണ് ചെയ്തിട്ടുള്ളത്.

“ആരും എന്നെ പഞ്ചായത്തിലേക്ക് വിളിക്കുന്നില്ല. ആരും ഒന്നും പറയാറുമില്ല. ഞാനും പോകാറില്ല,” തന്റെ മൺകുടിലിന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഖുമാനിയ പറയുന്നു. സംസാരിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ അവർ പകയ്ക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. പകരം, 65 വയസ്സായ ഭർത്താവ് നഥു പ്രധാനാണ് മറുപടി പറയാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിനും പഞ്ചായത്തിന്റെ കാര്യങ്ങൾ അധികമറിയില്ല.

“അദ്ദേഹമാണ് (ഭർത്താവ്) സർപഞ്ചെന്നാണ് എല്ലാവരും വിചാരിക്കുന്നത്,” ഖുമാനിയ പറയുന്നു.

ഭരണഘടനയുടെ 1992-ലെ (എഴുപത്തിമൂന്നാം ഭേദഗതി) അനുസരിച്ചാണ് ഖുമാനിയയുടെ ‘തിരഞ്ഞെടുപ്പ്’ നടന്നത്. “ജനസംഖ്യാ അനുപാതത്തിനനുസരിച്ച്, പട്ടികജാതിക്കാർക്കും (എസ്.സി.) പട്ടികഗോത്രക്കാർക്കും (എസ്.ടി) സീറ്റുകൾ സംവരണം ചെയ്യണം. സംവരണ സീറ്റുകളിലെ മൂന്നിലൊന്ന് എസ്.സി., എസ്.ടി. വിഭാഗത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്കും, നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കുന്ന മൊത്തം സീറ്റുകളിലെ മൂന്നിലൊന്ന് സ്ത്രീകൾക്കുമുള്ളതാവണ”മെന്ന പഞ്ചായത്തീ രാജിലെ (തദ്ദേശസ്വയം ഭരണം) വകുപ്പ് നടപ്പാക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ആ ഭേദഗതി കൊണ്ടുവന്നത്.

2022-ൽ മധ്യ പ്രദേശ് സംസ്ഥാനത്തൊട്ടാകെ, 455 വനിതാ ഗ്രാമമുഖ്യമാർ എതിരില്ലാതെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അവരിൽ 64 ശതമാനവും ദളിത്, ആദിവാസി സമുദായത്തിൽനിന്നുള്ളവരായിരുന്നു.

ആ വർഷം, മധ്യ പ്രദേശിലെ ഈ ശിവപുരി ജില്ലയിലെ സർപഞ്ചിന്റെ സീറ്റ് പട്ടിക ഗോത്രവിഭാഗത്തിലെ (എസ്.ടി.) ഒരു അംഗത്തിന് സംവരണം ചെയ്യപ്പെട്ടതായിരുന്നു. ഒരു സഹാരിയ ആദിവാസിയായ ഖുമാനിയ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 2011-ലെ സെൻസസനുസരിച്ച്, കഫാർ ഗ്രാമത്തിലെ 1,935 ആളുകളിൽ പത്തുശതമാനത്തിലും കുറച്ചധികമായിരുന്നു സഹാരിയ സമുദായക്കാരുടെ എണ്ണം.

‘തിരഞ്ഞെടുപ്പി’ൽ നടന്ന കൃത്രിമത്വത്തെക്കുറിച്ച് ഈ ദമ്പതികൾക്ക് അറിയാമെങ്കിലും, സ്വാധീനശക്തിയുള്ള സവർണ്ണവിഭാഗത്തിനെതിരേ സംസാരിക്കാൻ ഇവർക്ക് ഭയമാണ്. “ഞങ്ങൾ, താഴ്ന്ന ജാതിക്കാരെക്കുറിച്ച് ആര് ചോദിക്കാനാണ്?,” ഖുമാനിയ റിപ്പോർട്ടറോട് ചോദിക്കുന്നു.

ഖുമാനിയയും ഭർത്താവ് നഥു പ്രധാനും ദിവസക്കൂലിക്ക് തൊഴിലെടുക്കുന്ന കർഷകത്തൊഴിലാളികളാണ്. 15 x 15 ചതുരശ്രയടി മുറിയാണ് വീട്. ടർപോളിനും ഉണങ്ങിയ പ്ലാശിലകളുംകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയതാണ് മേൽക്കൂര. വാതിലിനോടുചേർന്ന് ഒരടുപ്പുണ്ട്. ചുറ്റും വീട്ടുസാധനങ്ങൾ കിടക്കുന്നു. കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളിയായ ചെറിയ മകൻ അവരോടൊപ്പമാണ് കഴിയുന്നത്. ദിവസക്കൂലിക്കാരായി ജോലി ചെയ്യുന്ന വേറെ രണ്ടാണ്മക്കൾ വെവ്വേറെയാണ് താമസം..

“ഞങ്ങളുടെ സമുദായക്കാരെ (ആദിവാസികളെ) കല്യാണത്തിനൊക്കെ വിളിക്കാറുണ്ടെങ്കിലും മറ്റ് ജാതിക്കാരിൽനിന്ന് അകലം പാലിച്ച്, നിലത്തുവേണം ഇരിക്കാൻ. “ഞങ്ങളുടെ കൂടെ വരെ,, നേരിൽ കാണാം.”

പഞ്ചായത്തിലെ യോഗങ്ങൾക്കൊന്നും അവരുടെ സാ‍ന്നിദ്ധ്യം ആവശ്യപ്പെടാറില്ലെന്ന് നഥു പറയുന്നു. “അവർ പറയുന്നത് അനുസരിക്കാനേ ഞങ്ങൾക്ക് സാധിക്കൂ. എതിരായിട്ടൊന്നും പറയാൻ പറ്റില്ല,” അയാൾ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. “ഞങ്ങളെപ്പോലുള്ള ദരിദ്രർക്ക് ഒരവസരവും ലഭിക്കാറില്ല. ഇതൊക്കെ സംഭവിക്കാൻ കാരണം സർക്കാരാണ്. പൈസ, കുടുംബം, ജാതി, ദേഹം, എല്ലാംകൊണ്ടും ഞങ്ങൾ ദരിദ്രരാണ്. പിന്നെ എങ്ങിനെയാണ് സർപഞ്ചാവുക?” തങ്ങളെപ്പോലുള്ള സമുദായങ്ങൾ നൂറ്റാണ്ടുകളായി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്നതിനെക്കുറിച്ചും പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെടുന്നതിനെക്കുറിച്ചും മറ്റും ഖുമാനിയ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

കഫാറിൽനിന്ന് 20 കിലോമീറ്റർ ഊരെയാണ് ഖിർകിത് എന്ന ഗ്രാമം. അവിടെയും ഇതുപോലുള്ള ഒരു ‘തിരഞ്ഞെടുപ്പ്’ നടന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപ അവിടെ ചിലവഴിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന്, പേര് വെളിപ്പെടുത്താൻ താത്പര്യപ്പെടാത്ത ധാരാളം ഗ്രാമീണർ സൂചിപ്പിച്ചു. ആദിവാസി സ്ഥാനാർത്ഥികൾക്കൊന്നും ഒരിക്കലും സ്വപ്നം കാണാൻ കഴിയാത്ത വലിയ തുക.

ഖിർകിതിൽ രാധ ആദിവാസിയെ സർപഞ്ചാക്കി. പട്ടികഗോത്ര സ്ത്രീകൾക്ക് സംവരണം ചെയ്യപ്പെട്ട സീറ്റായിരുന്നു അത്. രാധയും ഭർത്താവ് മീഹിയും നിരക്ഷരരും, അഞ്ച് ബിഗ ഭൂമി മാത്രമുള്ള ചെറുകിട കർഷകരുമാണ്. അവർ ഗോതമ്പും കടലയും കൃഷി ചെയ്ത്, വർഷത്തിൽ 50,000- 60,000 രൂപ സമ്പാദിക്കുന്നു. സർപാഞ്ചാവുന്നതിന് മുൻപ്, അവർ മറ്റുള്ളവരുടെ പാടത്ത് കൂലിപ്പണിക്കും പോയിരുന്നു.

“എന്റെ മകനാണ് പേര് ഒപ്പിടാൻ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചത്,” വീടിന്റെ പുറത്തുള്ള ഇറയത്തിരുന്ന് 40 വയസ്സുള്ള രാധ എന്ന സഹാരിയ ആദിവാസി പറയുന്നു.

“മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന ഒരു സർപഞ്ചാണ് ഞങ്ങളെക്കൊണ്ട് മത്സരിപ്പിച്ചതും സഹായിച്ചതും,” മീഹി കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

പിന്നീട്, ഈ രണ്ട് സ്ത്രീ ഗ്രാമമുഖ്യമാരെ വീട്ടിൽ പോയി കാണാൻ ഈ റിപ്പോർട്ടർ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ അതിനനുവാദം കിട്ടിയില്ല. ഫോണിൽ ബന്ധപ്പെടാനും സമ്മതിച്ചില്ല

അതേസമയം, എണ്ണങ്ങൾ പരസ്യപ്പെടുത്തുന്നതിൽ സർക്കാർ ഒട്ടും കാലതാമസം കാണിച്ചില്ല. ‘ഇന്ത്യയിലെ തദ്ദേശഭരണത്തിൽ സ്ത്രീകൾ വഴി തെളിക്കുന്നു’ എന്ന വിഷയത്തിൽ, 2024 മേയിൽ ന്യൂയോർക്കിൽ‌വെച്ച് നടന്ന ഒരു പരിപാടിയിൽ, “താഴേത്തട്ടിലുള്ള രാഷ്ട്രീയനേതൃത്വത്തിലെ സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ച്..” ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചായത്തീ രാജ് മന്ത്രാലയം പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര ജനസംഖ്യാനിധിയുമായി ചേർന്നുകൊണ്ട് അവരുടെ പ്രവർത്തനം എടുത്തുകാട്ടുകയും ചെയ്തു.

ഖുമാനിയയോടും രാധയോടും ഇതിനെക്കുറിച്ച് പറയാൻ ആരോ മറന്നുപോയി.

ഹിന്ദിയികാണ് ആദ്യം ഈ കഥ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്

പരിഭാഷ:രാജീവ് ചേലനാട്ട്